Δευτέρα, 9 Οκτωβρίου 2017

βιβλιοπαρουσίαση: Η Ικάρια Πτήση



Κώστας Παλούκης,
βιβλιοπαρουσίαση
από τις Ακυβέρνητες Πολιτείες,
στο Τάμπυα, 7/10/17

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις τόπος το βιβλίο Ικάρια Πτήση, χρονικό της ρωσικής επανάστασης, του Γιάννη Χλιουνάκη. Παίρνοντας το βιβλίο στα χέρια αμέσως αντιλαμβάνεται κανείς τη βασική λειτουργία του: είναι ταυτόχρονα τόσο ένα εγχειρίδιο για νέους αναγνώστες όσο κι ένα εγχειρίδιο εργασίας. Θα εξηγήσω παρακάτω τι εννοώ. Πρώτα πρώτα είναι αυτό που γράφει και στον υπότιτλο, δηλαδή ένα χρονικό. Ωστόσο, τι είναι ένα χρονικό;

Σύμφωνα με ένα λεξικό είναι είτε η λεπτομερής εξιστόρηση ενός γεγονότος (π.χ. το χρονικό της εξέγερσης του Πολυτεχνείου) είτε είδος μικρής χρονογραφίας, πεζής ή έμμετρης, που αναφέρεται σε γεγονότα μικρών περιόδων, π.χ. το Χρονικό του Μωρέως. Σε τι διαφέρει όμως από ένα ιστορικό βιβλίο; Η πλέον σημαντική διαφορά είναι σίγουρα η εστίαση στο γεγονός και ο περιορισμός της ερμηνείας και της ανάλυσης. Το χρονικό αφηγείται σε λαϊκή γλώσσα και με χρονική σειρά γεγονότα, ενώ η ιστορία συγκροτεί μια αφήγηση κυρίως βασισμένη σε ερωτήματα γύρω από διάφορες θεματικές. Η ιστορία έχει πίσω της θεωρία και στηρίζεται πάνω σε μελέτες άλλων ιστορικών σε συνδυασμό με μια πρωτότυπη σύνθεση πληροφοριών από πηγές. Γι’ αυτό το λόγο, το χρονικό θεωρείται συχνά ένα εκλαϊκευτικό κείμενο και αντιδιαστέλλεται με την δύσκολη σε έννοιες ιστορία. Πολλοί θεωρούν πως τα γεγονότα είναι η “πραγματική ιστορία” υπονοώντας πως η σύγχρονη ιστοριογραφία είναι περισσότερο θεωρητική από όσο θα έπρεπε.

φωτογραφία από την εκδήλωση, πηγή: Χρ. Αβραμίδης
Ας έρθουμε όμως στην Ικάρια Πτήση. Το βιβλίο υποστηρίζει ότι είναι ένα χρονικό της ρωσικής επανάστασης με την έννοια μίας χρονολογικής παρουσίασης βασικών γεγονότων, αλλά στην πράξη ταυτόχρονα βοηθά στην εξήγηση βασικών εννοιών που σχετίζονται με την ρωσική επανάσταση. Με αυτήν την έννοια είναι εν πολλοίς ένα λεξικό της ρωσικής επανάστασης με τα λήμματα τοποθετημένα σε χρονική σειρά. Στην πράξη δεν έχουμε ένα ενιαίο κείμενο με αρχή, μέση και τέλος, αλλά πολλά αποσπασματικά κείμενα που το καθένα πραγματεύεται ένα μικρό υπομέρος της ιστορίας της επανάστασης. Από αυτή την άποψη λειτουργεί ελκυστικά για κάθε νέο αναγνώστη που θέλει μια βασική κι εύκολη πρόσβαση στα ιστορικά δεδομένα της ρωσικής επανάστασης. Ωστόσο, είναι δομημένα με έναν συγκεκριμένο τρόπο ώστε να λειτουργεί ταυτόχρονα και ως εγχειρίδιο εργασίας καθώς κάποιος αναγνώστης μπορεί να προστρέξει σε μία μόνο υποπερίοδο της ρωσικής επανάστασης και να αντλήσει τις βασικές πληροφορίες γύρω από αυτήν χωρίς να χρειάζεται να μπερδευτεί με άλλες περιόδους. Από αυτήν την άποψη η βασική αρετή του συγκεκριμένου βιβλίου δεν αφορά μόνο το καθεαυτό κείμενο, αλλά το γραφιστικό στήσιμό του, την ίδια την φιλοσοφία της κατασκευής του.


φωτογραφία από την εκδήλωση πηγή: Χρ. Αβραμίδης
Το γραφιστικό στήσιμο λοιπόν χωρίζεται σε δύο μορφές κειμένου: την κύρια και την εμβόλιμη. Η κύρια μορφή έχει τα χαρακτηριστικά ενός πίνακα δεδομένων: στα αριστερά ή δεξιά, ανάλογα με τις μονές ή ζυγές σελίδες, τοποθετείται η στήλη της ημερομηνίας και στα δεξιά ή τα αριστερά πάλι ανάλογα με τις μονές ή ζυγές σελίδες βρίσκεται η στήλη με το αφηγηματικό κείμενο. Η στήλη της ημερομηνίας έχει πάνω με έντονο χρώμα το έτος, ενώ, καθώς κατεβαίνει η σελίδα, ακολουθεί σε κάθε γραμμή η ημέρα και το μήνα μέσα σε γκρίζο πλαίσιο. Δίπλα η στήλη με το αφηγηματικό κείμενο επίσης δομείται σε δύο επίπεδα: Συγκεκριμένα, μετά την ημερομηνία παρουσιάζεται σε μικρές περιόδους το γεγονός με κάποιες βασικές λεπτομέρειες, π.χ. 2-6 Μαρτίου 1ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Μόλις 51 αντιπρόσωποι, από τους οποίους 35 έχουν δικαίωμα ψήφου. Αντιπροσωπεύουν οργανώσεις από 19 χώρες. Στη συνέχεια όμως ακολουθεί ένα επεξηγηματικό κείμενο μέσα σε ένα πλαίσιο με κόκκινες γραμμές. Εκεί ο συγγραφέας παραθέτει περισσότερες πληροφορίες και στοιχεία προσωπικής άποψης και ερμηνείας. Κάποιες πληροφορίες που ο συγγραφέας θεωρεί χρήσιμες παρουσιάζονται με τη μορφή υποσημείωσης, στη συγκεκριμένη περίπτωση ένας αστερίσκος μας ενημερώνει πως στο 1ο Συνέδριο της ΚΔ “Η Βαλκανική Επαναστατική Σοσιαλδημοκρατική Ομοσπονδία αντιπροσωπεύτηκε από τον Ρακόφσκι. Η εμβόλιμη παρουσίαση είναι σε κόκκινο φόντο. Αποτελείται είτε από πηγές της εποχής, π.χ. ο λόγος των αριστερών κομμουνιστών και ο αντίλογος του Λένιν στο 1ο Πανρωσικό Συνέδριο των Συμβουλίων Λαϊκής Οικονομίας στις 28 Μαΐου 1918, είτε από το χρονικό κάποιων παράλληλων γεγονότων που συμβαίνουν π.χ. στη Γερμανία.

Η γραφιστική δομή λοιπόν είναι το πιο καινοτόμο και σημαντικό στοιχείο στο βιβλίο και αυτή που ορίζει τον χαρακτήρα του λεξικολογικού χρονικού. Καταφέρνει να το καθιστά ευκολοδιάβαστο και προσιτό στο μη απαιτητικό κοινό. Συνεπώς, ένας βασικός στόχος του συγγραφέα επιτυγχάνεται και από αυτήν την άποψη αυτή η δύσκολη επιτυχία είναι η μεγαλύτερη αξία και αρετή του. Το βιβλίο αυτό είναι ένα εργαλείο μάχης κάθε αριστερού και κομμουνιστή και απευθύνεται σε κάθε εργάτη και εργάτρια, σε κάθε φοιτητή και φοιτήτρια που θέλει μία σύντομη εισαγωγή στην ρωσική επανάσταση.

φωτογραφία από την εκδήλωση πηγή Χρ. Αβραμίδης
Θα ήταν όμως άδικο για τον συγγραφέα να αποσυνδέσουμε εντελώς την δομή από το περιεχόμενο και αν εμμείνουμε μόνο στην πρώτη. Το κείμενο βασίζεται κυρίως σε δευτερογενή βιβλιογραφία και σε πηγές που ο συγγραφέας έχει εντοπίσει εκεί. Είναι με άλλα λόγια μία σύνθεση από κείμενα άλλων συγγραφέων. Κι εδώ βρίσκεται ακόμα μία αρετή του βιβλίου. Ο συγγραφέας εύκολα θα μπορούσε να πέσει στην παγίδα της ανάλυσης ή της επιμονής σε κάποια σημεία της επανάστασης με αποτέλεσμα να προκύψει ένα ογκώδες βιβλίο, αλλά αποφεύγει αυτόν τον κίνδυνο και καταφέρνει να ισορροπήσει. Η διαδικασία αυτή προϋποθέτει κριτήρια αξιολόγησης και καταδεικνύει τις συνθετικές αρετές του συγγραφέα στη διαμόρφωση του κειμένου.

Θα προχωρήσω σε κάποια σχόλια ιστοριογραφικής φύσης. Όσο βέβαια και εάν ο συγγραφέας επιμένει σε μία γεγονοτολογική χρονική παρουσίαση, σε καμία περίπτωση αυτή δεν ενέχει στοιχεία προσωπικής πολιτικής ή ιστοριογραφικής στάσης. Πρώτα πρώτα, η επιλογή της δευτερογενούς βιβλιογραφίας καθορίζει το χαρακτήρα του κειμένου. Συγκεκριμένα, στηρίζεται σε κλασικά ιστορικά έργα και όχι σε πιο σύγχρονα ιστοριογραφικά κείμενα. Αυτή η επιλογή φαίνεται ότι επιδρά εν τέλει στη φυσιογνωμία του κειμένου. Από αυτήν την άποψη το χρονικό ενέχει περισσότερο το χαρακτήρα μιας πολιτικής ιστορίας της από τα πάνω δράσης των προσώπων, μια καταγραφή των πολιτικών γεγονότων, των αντιπαραθέσεων, των συγκρούσεων, των διασπάσεων ή των επιτυχιών των ηγετών, ενώ απουσιάζουν πλευρές της ιστορίας των από κάτω, της καθημερινής δράσης των ανθρώπων, στοιχεία πολιτισμικής, κοινωνικής ή οικονομικής ιστορίας. Ωστόσο, ο χαρακτήρας του χρονικού γλιτώνει το κείμενο από ένα βασικό στοιχείο ανάλογων συνθετικών ιστοριών που είχαν ως κύριο ερώτημα τη διερεύνηση της αποτυχίας ή της επιτυχίας των επαγγελλόμενων στόχων των επαναστατών με αποτέλεσμα να καταλήγει συχνά σε μια «λαθολογία» είτε ήταν από την πλευρά της επίσημης κομματικής σχολής είτε από τη μεριά των σε διάφορες διαβαθμίσεις διαφοροποιημένων αριστερών.

Βέβαια, συνιστά ένα υπό συζήτηση ζήτημα κατά πόσο ένα χρονικό μπορεί να ενσωματώσει και άλλες συνιστώσες των γεγονότων, εκτός από τα κύρια πολιτικά γεγονότα, π.χ. η δημοσίευση κάποιων αφισών, η κυκλοφορία κάποιων τραγουδιών, η έμφαση σε κάποιες τομές που άλλαξαν την καθημερινότητα κλπ. Η προσωπική μου άποψη είναι ότι είναι δυνατό. Το πρόβλημα εδώ είναι η συνολική καθυστέρηση της ελληνικής βιβλιογραφικής παραγωγής και μετάφρασης σε σχέση με την ρωσική επανάσταση. Για πολλές δεκαετίες τα μοναδικά κείμενα που ήταν προσιτά στο ελληνικό κοινό ήταν τα κείμενα των Λένιν, Στάλιν, Τρότσκι και άλλων πολιτικών προσώπων. Τις περισσότερες περιπτώσεις τα κείμενα αυτά δεν αντιμετωπίζονταν ως ιστορικά ντοκουμέντα, αλλά κυρίως ως εργαλεία πολιτικής πάλης, προπαγάνδας και αντιπαράθεσης ανάμεσα στις διάφορες τάσεις της αριστεράς. Την ίδια περίοδο στο εξωτερικό, και στους δύο κόσμους, η έρευνα, ο διάλογος και η βιβλιογραφιά γύρω από τη ρωσική επανάσταση γέμιζε ολόκληρα δωμάτια βιβλιοπωλείων. Το πολιτικοποιημένο όμως ελληνικό κοινό αντιμετώπιζε σαστισμένα και με φοβία όλη αυτή την παραγωγή που καταδίκαζε ως ρεβιοζιονιστική, οππορτουνιστική ή και αντικομμουνιστική. Γι’ αυτό το λόγο η πρόσληψη της ρωσικής επανάστασης στην Ελλάδα παρέμενε για χρόνια καθηλωμένη σε αντιπαραθέσεις οι οποίες χωρίς την άντληση πληροφοριών από τη σύγχρονη ιστοριογραφία ήταν καταδικασμένες να αναπαράγονται με έναν κοινότοπο και μάλλον βαρετό τρόπο. Αυτή η αντιπαράθεση έχει πάντα ένα πολιτικό νόημα, αλλά τουλάχιστον ας βασίζεται σε πιο σύγχρονες μελέτες οι οποίες έχουν να προσφέρουν πάρα πολλά στοιχεία και ως προς το τι έγινε, αλλά και ως προς την ερμηνεία. Η αλήθεια είναι πως τα τελευταία χρόνια το διαδίκτυο κατέστησε πολύ πιο προσιτή την νέα έρευνα και συχνά παρουσιάζονται κάποιες εμπλουτισμένες απόψεις.

Κατά τη δεκαετία του 1980 και 1990 μεταφράστηκαν κάποιες χρήσιμες θεωρητικές μελέτες για τον χαρακτήρα της σοβιετικής κοινωνίας, π.χ. του Σαρλ Μπέτελεμ «Οι ταξικοί αγώνες στην ΕΣΣΔ», ή γράφτηκαν αντίστοιχες από έλληνες συγγραφείς, πολιτικούς αναλυτές, όπως ο Κώστας Κάππος και η Έλλη Παππά, κυρίως όμως πολιτικούς ή κοινωνικούς επιστήμονες, όπως ο Γιάννης Μηλιός. Την ίδια εποχή κυκλοφόρησαν κάποιες γενικές ιστορίες της Ευρώπης με πιο εξέχουσα εκείνη του Χομπσμπάουμ, αλλά ουσιαστικά απουσίαζαν τόσο οι κλασικές ιστορικές συνθέσεις με αποκλειστικό θέμα τη ρωσική επανάσταση, αλλά και οι πιο σύγχρονες προσεγγίσεις. Επίσης, απουσίαζαν σημαντικά αυτοβιογραφικά κείμενα των πρωταγωνιστών. Η επέτειος των 100 χρόνων αποτέλεσε από αυτήν την άποψη μια πολύ καλή ευκαιρία να ανανεωθεί και να εμπλουτιστεί η βιβλιογραφία. Το αποτέλεσμα δεν είναι όμως το αναμενόμενο. Θεωρώ ότι ναι μεν καλύπτονται τα βασικά που υπήρχαν, αλλά θα μπορούσε να είχαν μεταφραστεί και ακόμα πιο σύγχρονα κείμενα.

Σε αυτό το πλαίσιο της κάλυψης υπαρχόντων κενών λειτουργεί και το βιβλίο Η Ικάρια Πτήση καθώς καλύπτει ένα πολύ βασικό κενό, την ύπαρξη ενός χρονικού, δηλαδή ενός εγχειριδίου και ενός εργαλείου, όπως αναφέρθηκε στην αρχή. Ωστόσο, επιμένω πως τα ιστοριογραφικά κενά παραμένουν παρά την εκ των πραγμάτων μικρή πληροφόρηση που δίνει η Ικάρια Πτήση. Αντίστροφα, μάλλον και ίσως και αυτό είναι ένα ακόμα από τα πλεονεκτήματα του βιβλίου. Η σύντομη και απλώς πληροφοριακή αναφορά μας καθιστά ορατή την ύπαρξη αυτών των άγνωστων σελίδων της ρωσικής επανάστασης για τις οποίες πρέπει να εμβαθύνουμε. Συγκεκριμένα, ποιός ξέρει σήμερα στην Ελλάδα τι ήταν οι σοσιαλεπαναστάτες, τι ήταν η ρωσική σοσιαλδημοκρατία, ποιός ήταν ο ρόλος προσωπικοτήτων που έχασαν, όπως ο Μαρτόφ; Ποιός ασχολείται με την κοινωνία, τη βιομηχανία, την οικονομία τόσο της προεπαναστατικής ή και της μετεπαναστατικής Ρωσίας;

Υπάρχει τώρα ένα άλλο ζήτημα που προκύπτει έμμεσα από το βιβλίο. Ίσως το πιο ουσιαστικό ερώτημα γύρω από την ιστορία της ρωσικής επανάστασης είναι αν θα φτάσουμε ποτέ στο σημείο να την αντιμετωπίζουμε με την «ιστορική νηφαλιότητα» που καταγράφεται η ιστορία της ένδοξης αγγλικής επανάστασης του 1688.  Ο Eric Hobsbawm απαντάει πως στις αρχές της δεκαετίας του 1990 αυτό παρέμενε δύσκολο καθώς ο απολογισμός για το σύνολο του σοβιετικού φαινομένου ήταν ακόμη προσωρινός. Συγκεκριμένα λοιπόν, η Ικάρια Πτήση δεν είναι σε θέση ούτε ενδιαφέρεται να δώσεις τις μεγάλες απαντήσεις, αλλά σίγουρα διαθέτει ένα προσόν την προσπάθεια για ιστορική νηφαλιότητα. Αυτό την καθιστά χρήσιμη σε αναγνώστες με πολύ διαφορετικές έως εχθρικές απόψεις για τον χαρακτήρα και την εξέλιξη της ρωσικής επανάστασης. Επίσης, η νηφαλιότητα του συγγραφέα μας γλιτώνει από μία κουραστική προβολή των ηγετών ως μεγάλων ηρώων, ενώ γενικά απουσιάζουν οι λεκτικές υπερβολές και οι υπέρμετροι βερμπαλισμοί. Ναι μεν η επιτυχία της Οκτωβριανής Επανάστασης στηριζόταν στη λάμψη του Λένιν και των μπολσεβίκων, αλλά δεν αντιμετωπίζεται ο Λένιν ως μία υπερπροσωπικότητα πάνω από τις άλλες μικρές προσωπικότητες.

Αυτό δε σημαίνει πως το βιβλίο δεν έχει πρόσημο. Κανένα κείμενο, ακόμα και μια απλή γεγονοτολογία δεν είναι ουδέτερη. Το πρίσμα του λοιπόν εντάσσεται στην οπτική της νέας αριστεράς, της αριστεράς δηλαδή που τοποθετείται εχθρικά στην εσωτερική αντεπανάσταση και συγκεκριμένα στον σταλινισμό. Αυτό αποτυπώνεται εύγλωττα στον ίδιο τον ποιητικό συμβολισμό του τίτλου, μία πολύ έξυπνη πνευματική σύλληψη που προτάσσει την άποψη του συγγραφέα. Γι’ αυτό θα κλείσω με ένα σχόλιο για την «ικάρια πτήση» της επανάστασης.

Η Οκτωβριανή Επανάσταση ήταν κάτι περισσότερο από μία υπόθεση της ρωσικής κοινωνίας. Επιπλέον, ήταν μία υπόθεση που υπερβαίνει το ιστορικό και χρονικό πλαίσιο, ήταν ένα άλμα της ανθρωπότητας προς την ουτοπία. Η ικάρια πτήση συμβολίζει τη θέληση του άπτερου ανθρώπου να αποκτήσει φτερά και να πετάξει, τη θέληση του φυλακισμένου στη γη ανθρώπου για ελευθερία χωρίς όρια, την επιθυμία του κατά μία έννοια να υπερβεί τα στενά όρια του βιολογικού του καθορισμού. Ταυτόχρονα, συμβολίζει την πτήση του ανθρώπου προς τον θεό ήλιο, την επιθυμία του φτάσει όσο πιο ψηλά την ίδια την ανθρωπότητα, κατά ένα τρόπο να τη θεοποιήσει. Και πράγματι τι άλλο μπορεί να ήταν αυτός ο μαρξικός στόχος για το βασίλειο της ελευθερίας, τι άλλο μπορεί να είναι η κομμουνιστική κοινωνία, παρά η τελείωση του ανθρώπου, η μετάβαση σε ένα νέο άλλο στάδιο της ανθρώπινης ύπαρξης. Σε αυτό το νέο κόσμο θα πραγματώνεται η ίδια η έννοια του ανθρώπου, αφήνοντας πίσω στην προϊστορία της ανθρωπότητας το βασίλειο της σκλαβιάς και της βαρβαρότητας. Αυτή λοιπόν η ικάρια πτήση κατέπεσε ακριβώς επειδή προκάλεσε την ύβρι, όπως υπονοεί ο συγγραφέας. Το ερώτημα για εμάς λοιπόν είναι πια ανοιχτό και τίθεται αμείλιχτα από τον ιδεολογικό και ταξικό εχθρό: Θα τη φοβηθούμε αυτήν την ύβρι και θα αποδεχτούμε ως νομοτέλεια της ανθρώπινης φύσης το αδύνατο της πτήσης προς τον ήλιο. Θα φοβηθούμε να ξαναπροσπαθήσουμε γνωρίζοντας τον κίνδυνο να ξαναπέσουμε; Αν λοιπόν αυτά τα ερωτήματα θέτει εύγλωττα η Ικάρια πτήση, αξίζει να το διαβάσει κανείς για να κάνουμε μια τέτοια συζήτηση.






Παρασκευή, 2 Ιουνίου 2017

Ο λανθάνων αντισημιτισμός του Άκη Γαβριηλίδη ανοίγει το δρόμο προς το φασισμό


Γράφει ο Κώστας Παλούκης
Ο Άκης Γαβριηλίδης πρόσφατα έγραψε ένα λίβελλο εναντίον της ΑΝΤΑΡΣΥΑ και του ΝΑΡ με τίτλο «Καμιά δικαίωση του αντισημιτισμού τής ΑΝΤΑΡΣΥΑ». Σκοπός του να στιγματίσει τον χώρο αυτό αρνητικά. Το βασικό του επιχείρημα είναι αυτό: «Ωστόσο, όπως μπορεί να δει κανείς, πριν ακόμα από το κείμενο της ανακοίνωσης είναι αναρτημένη μία φωτογραφία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη … καθισμένου δίπλα στον τότε πρωθυπουργό του Ισραήλ, Σίμον Πέρες!». Το επιχείρημα υποτίθεται ότι δένει με βάση ένα πρωτοσέλιδο της εφημερίδας Πριν προ δεκαετίας. Στο πρωτοσέλιδο αυτό υπάρχει μία φωτογραφία ενός παλαιστίνιου με το νεκρό παιδί του στα χέρια και τον τίτλο «οι εβραίοι δολοφόνοι πρέπει να πληρώσουν». Ακολουθεί μία τραγική συλλογιστική ισοδύναμη με το «ο μπάτσος είναι όργανο, το μπουζούκι είναι όργανο, άρα ο μπάτσος είναι μπουζούκι» με σκοπό να καταδειχτεί το αντικομμουνιστικό μένος του Γαβριηλίδη. Στην πράξη δένει άσχετα πράγματα μεταξύ τους για να καταλήξει στο προειλημμένο συμπέρασμα.
Μάλιστα στοχοποιεί προσωπικά τους Γιώργο Δελαστίκ, Λεωνίδα Βατικιώτη και το Δίκτυο Σπάρτακος. Οι δύο πρώτοι προφανώς επειδή είχαν την ευθύνη της έκδοσης της εφημ. Πριν. Είναι ηλίθιο να συζητάμε σήμερα κάτι τόσο παλιό και είναι ενδεικτικό του αποπροσανατολιστικού συλλογισμού του Γαβριηλίδη και φυσικά είναι ηλίθιο και εντελώς επινοημένο να συζητάμε για σχέση της παρούσας ανακοίνωσης με τα πρόσωπα αυτά. Όπως γράφει ο Χρήστος Καλαμπόκας,
«οι δηλώσεις ή τα δημοσιεύματα για τα οποία φέρουν ευθύνη οι Δελαστίκ και Βατικιώτης δεν είναι σαφέστατα στην ουσία τους αντισημιτικές, αλλά ενάντια στο Ισραηλινό κράτος/δολοφόνο. Δεν φτάνει η χρήση μιας φράσης για να χαρακτηρίσεις μια δήλωση ως αντισημιτική που είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα ιστορικά και πολιτικά. Με την ίδια έννοια, όπως από άλλους έχει καταγγελθεί, το σύνθημα «Φονιάδες των Λαών Αμερικάνοι» είναι καταδικαστικό για μια ολόκληρο ήπειρο. Θα μπορούσα να βρω εκατοντάδες δηλώσεις για τα πιο απλά πράγματα και να χαρακτηρίσω οποιονδήποτε με όποιο επίθετο θέλω.. Ατυχείς και Λάθος δηλώσεις που πρέπει να κριτικάρονται ναι, όχι όμως και αντισημίτικες….Σιγά μην είναι ο Γιώργος και ο Λεωνίδας Αντισημίτες…Έχουν τις απόψεις τους για διάφορα θέματα …αλλά για να θυμηθούμε λιγάκι, όταν το 92 όλοι ορκίζονταν στην ΕΕ ο Δελαστίκ συνέβαλε αποφασιστικά σε βιβλίο που αποκάλυπτε την στενή σχέση της ΕΕ με τον ανερχόμενο νεοφασισμό στην Ενωμένη Γερμανία …»
Ας δούμε τώρα, όμως γιατί ο Γαβριηλίδης στοχοποιεί το Δίκτυο Σπάρτακος. Σε μία πρόσφατη ανακοίνωση το Δίκτυο γράφει:
«ΤΟ ΙΣΡΑΗΛ ΠΡΟΤΙΜΑ ΤΟ ISIS! Το Ισραήλ δεν διστάζει να δημιουργεί «ανίερες συμμαχίες» με πρώην ορκισμένους εχθρούς του, όπως η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος και οι χώρες του Κόλπου. Σκοπός πάντα το συμφέρον, η ασφάλεια και οι γεωστρατηγικές επιδιώξεις του Ισραήλ, που δεν διστάζει να συμμαχήσει ακόμη και με τον διάβολο για την εξυπηρέτηση των εθνικών του επιδιώξεων. Και αυτή την φορά ο «διάβολος» είναι ο χειρότερος διάβολος της περιοχής, η εξτρεμιστική ισλαμική οργάνωση ISIS ή Ισλαμικό Κράτος (ΙΚ).»
Το Δίκτυο Σπάρτακος κατηγορείται ως αντισημιτικό γιατί καταγγέλλει το κράτος του Ισραήλ. Ποιος είναι λοιπόν αυτός που συνδέει τον σημιτισμό με το κράτος του Ισραήλ και μάλιστα θέλει να υπερασπιστεί το δεύτερο στο όνομα του αντισημιτισμού; Μα φυσικά ο Γαβριηλίδης. Και όπως θα σημειώσουμε στη συνέχεια αυτό είναι εντελώς επικίνδυνο και ανοίγει το δρόμο στο φασισμό.
Πριν όμως προχωρήσουμε στην αποδόμηση του ίδιου του επιχειρήματος έχει σημασία να τονιστεί ο λανθάνων αντισημιτισμός του Άκη Γαβριηλίδη. Ο Γαβριηλίδης ενοχλείται, υποτίθεται, και θεωρεί αντισημιτισμό την κριτική της ΑΝΤΑΡΣΥΑ και του ΝΑΡ στη συνεργασία του ελληνικού κράτους με το κράτος του Ισραήλ. Όπως σημειώνει ο Μπάμπης Κουρουνδής, μέλος της ΑΝΤΑΡΣΥΑ ούτως ή άλλως θα υπήρχε κάθε λόγος να συνδεθεί ο Μητσοτάκης με το κράτος του Ισραήλ αφού επί των ημερών του συνάφθηκαν διπλωματικές σχέσεις της Ελλάδας με αυτό. Και αυτή η κριτική είναι εύστοχη διότι το κράτος του Ισραήλ δεν είναι ένα κράτος όπως όλα τα άλλα, αλλά ένα καταστατικά ρατσιστικό κράτος, ένα κράτος-απαρτχάινττ απέναντι στους Παλαιστίνιους. Αυτά δεν έχουν σχέση με τους εβραίους γενικά, πάμπολλοι,-ες εκ των οποίων είναι αντισιωνιστές.
Ποιος είναι λοιπόν ο αντεστραμμένος και εν τέλει λανθάνων αντισημιτισμός του Γαβριηλίδη; Εάν δεν κάνει κάποιος την παραπάνω παραδοχή του Κουρουνδή οδηγείται στην εξής αντισημιτική χυδαιότητα: επιλέγει να κρύψει τον ρατσιστικό χαρακτήρα του κράτους του Ισραήλ πίσω από τον «αντισημιτισμό». Συνδέει λοιπόν από το παράθυρο τα θύματα των εβραίων σε όλη την Ευρώπη κατά τον ύστερο 19ο αιώνα, τους εβραίους θύματα του Άουσβιτς, δηλαδή της μεγαλύτερης βαρβαρότητας που είδε ποτέ ο ανθρώπινος κόσμος, με την πολιτική του Ισραήλ. Εάν θεωρεί πρόβλημα την καταδίκη του Ισραήλ στο όνομα της καταδίκης του αντισημιτισμού στηρίζει δηλαδή ένα άλλο βάρβαρο έγκλημα, αυτό σε βάρος των παλαιστινίων και μάλιστα στο όνομα των εβραίων θυμάτων. Καταλαβαίνει λοιπόν κανείς πως αυτή ακριβώς η διασύνδεση εβραίων θυμάτων και παλαιστινίων θυμάτων είναι ο κοινός τόπος του φασισμού. Αυτά είναι τα κοινώς αποδεκτά επιχειρήματα που μπορεί να διαβάσει σε φασιστικά σχόλια, έντυπα, ιστοσελίδες, σε ακροδεξιές ρητορικές.
Αντιλαμβάνεται κανείς ότι η διάχυση αυτής της διασύνδεσης από «αντισημίτες» και «αριστερούς» διανοούμενους, όπως ο Γαβριηλίδης, επικοινωνεί ως κοινός τόπος με το φασισμό. Οι μεν υπερασπίζονται το δολοφόνο κράτος του Ισραήλ στο όνομα της καταδίκης του αντισημιτισμού, οι δε υπερασπίζονται τον αντισημιτισμό και κατ’ επέκταση τη βαρβαρότητα του κάθε Άουσβιτς στο όνομα των αθώων θυμάτων της Παλαιστίνης. Οι μεν δηλαδή προϋποθέτουν τους δε.
Ο Άκης Γαβριηλίδης λοιπόν με αυτόν τον τρόπο επιδεικνύει έναν λανθάνοντα αντισημιτισμό πολύ επικίνδυνο γιατί ακριβώς επικοινωνεί με τον φασισμό και του ανοίγει διάπλατα την πίσω πόρτα. Κάθε δημοκρατικός πολίτης, κάθε ελεύθερα σκεπτόμενος άνθρωπος οφείλει να καταδικάσει τέτοιες θεωρίες γιατί ακριβώς είναι επικίνδυνες και να απομονώσει τους παραγωγούς τους.
Ο ίδιος στην αρχή του κειμένου του υποστηρίζει πως γενικά οι επικρίσεις καθαυτές της ΑΝΤΑΡΣΥΑ εναντίον του Μητσοτάκη είναι απολύτως ορθές. Στη συνέχεια όμως φαίνεται κάπως ενοχλημένος με την επιχειρηματολογία της ΑΝΤΑΡΣΥΑ:
«Σε αυτήν, ο Μητσοτάκης χαρακτηρίζεται «άνθρωπος για «όλες τις δουλειές» της άρχουσας τάξης, αρχιτέκτονας της βρώμικης αποστασίας του ’65, «γεφυροποιός» της χούντας με το βασιλιά και τον αστικό πολιτικό κόσμο, αρχιερέας του πιο άγριου νεοφιλελευθερισμού που έβαψε τα χέρια του με το αίμα του αγωνιστή καθηγητή Ν. Τεμπονέρα …». Και αρκετά ακόμα.»
Εδώ λεκτικά διαφαίνεται η δυσανεξία του Γαβριηλίδη απέναντι στις διαπιστώσεις της ΑΝΤΑΡΣΥΑ. Μάλιστα, σταματάει στο σημείο αυτό της ανακοίνωσης και δεν αναφέρει το υπόλοιπο που είναι ως εξής: «Ήταν αυτός που εισήγαγε για πρώτη φορά τη λέξη «λαθρομετανάστης» στον δημόσιο λόγο, που έστειλε φρεγάτες στον Κόλπο κάνοντας τη χώρα συνένοχη σε μια άθλια ιμπεριαλιστική εκστρατεία, που πριμοδότησε με κάθε τρόπο τον εθνικισμό και τον ρατσισμό, ήταν ο πρωθυπουργός που είπε στα σώματα ασφαλείας «το κράτος είστε εσείς». Ο Γαβριηλίδης δε θέλει ο Μητσοτάκης να ταυτιστεί με τον εθνικισμό και το ρατσισμό ούτε με τον πόλεμο. Θέλει να είναι ένας φιλειρηνικός πολιτικός.
Γιατί αυτό; Γιατί ο Γαβριηλίδης συμφωνεί με το Μητσοτάκη, όπως γράφει ο ίδιος στο δικό του σημείωμα:
«Εδώ όμως ούτε αυτή η μεταμφίεση μπορεί να λειτουργήσει: ο Πέρες αν μη τι άλλο ήταν αυτός που διεξήγαγε μακροχρόνιες συνομιλίες με τον Αμπάς και τον Αραφάτ οι οποίες οδήγησαν στη συμφωνία του Όσλο, λίγα μόλις χρόνια πριν από τη συνάντησή του αυτή με τον Μητσοτάκη».
Το κράτος του Ισραήλ αθωώνεται λοιπόν στο πρόσωπο του Πέρες. Ο Γαβριηλίδης ενοχλείται γιατί κάποιοι επιμένουν να λένε πως το κράτος αυτό είναι ένα καταστατικά ρατσιστικό κράτος. Ο Γαβριηλίδης με άλλα λόγια υπερασπίζεται ανοιχτά ένα ρατσιστικό κράτος, ένα φασιστικό κράτος, ένα κράτος – απαρτχάιντ. Για άλλη μια φορά λοιπόν ο Γαβριηλίδης ανοίγει το δρόμο προς το φασισμό, γιατί ακριβώς αυτή είναι η ρητορική της άκρα δεξιάς.
Αλλά ας φύγουμε από το ζήτημα του αντισημιτισμού και ας επιστρέψουμε στο περιεχόμενο του ίδιου του κειμένου της ΑΝΤΑΡΣΥΑ: δηλαδή την αποδόμηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Ποιος κερδίζει άραγε από αυτόν τον αποπροσανατολισμό από το βασικό περιεχόμενο της ανακοίνωσης; Θα συμφωνήσουμε με τον Σπύρο Μαρκέτο:
«Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ είναι η μόνη πολιτική δύναμη που έβγαλε μια σωστή ανακοίνωση για τον Μητσοτάκη, πράγμα που δεν έκανε δυστυχώς καμία άλλη δύναμη της αριστεράς. Ακριβώς επειδή έτσουξε η ανακοίνωση κάποιοι πετάνε τη μπάλα στην κερκίδα μιλώντας για φανταστικούς αντισημιτισμούς.»
Θα προσθέσουμε ότι αυτή ανακοίνωση αναπαράχθηκε από χιλιάδες ανθρώπους που δεν έχουν καμία σχέση με την ΑΝΤΑΡΣΥΑ πολιτικά και έγινε αναφορά σε όλα τα έντυπα. Γιατί; Γιατί εξέφρασε τα πραγματικά συναισθήματα της χειμαζόμενης εργατικής πλειοψηφίας αυτού του τόπου. Και σε αυτό λοιπόν το σημείο ο Γαβριηλίδης εμφανίζεται να πολώνεται μαζί με την αντίδραση προσπαθώντας συνειδητά και όχι άθελά του να χτυπήσει τη μοναδική ανακοίνωση που αποδομεί τον Μητσοτάκη.
Ποια είναι η σημασία να αποδομηθεί ο Μητσοτάκης σήμερα; Θα συμφωνήσουμε με την ανακοίνωση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ. Το γεγονός ότι σήμερα η νεοφιλελεύθερη πολιτική, την οποία με κάθε μέσο υποστήριξε ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, έχει γίνει η εφαρμοσμένη πολιτική τόσο του δικού του κόμματος, της ΝΔ, όσο και του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ, δεν τον δικαιώνει. Ίσα ίσα αποδεικνύει τη φτώχεια που θα είχε επιβληθεί εδώ και δεκαετίες αν ο εργαζόμενος λαός δεν είχε ανατρέψει τη λαίλαπα των ιδιωτικοποιήσεων που είχε βάλει μπροστά. Η πολιτική του Κυριάκου Μητσοτάκη με άλλα λόγια.
Το ΚΚΕ και ο ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ είναι οι κληρονόμοι του «βρώμικου 89» και το βλέπουμε σήμερα να υψώνεται μπροστά μας. Οι δεύτεροι ξανά σε συνεργασία με ένα δεξιό κόμμα κυβερνούν εφαρμόζοντας το πρόγραμμα του Μητσοτάκη. Οι πρώτοι έχουν εγκαταλείψει τη μάχη για την ανατροπή κι έχουν φτάσει να είναι απολογητές της ΕΕ και του Ευρώ. Η εφημερίδα Πριν, το ΝΑΡ, το Δίκτυο Σπάρτακος και η ΑΝΤΑΡΣΥΑ πρωταγωνιστούν στα κινήματα ενάντια στο ρατσισμό, το φασισμό και το σεξισμό από μία εργατική, ταξική, διεθνιστική και κομμουνιστική προοπτική. Είναι οι κληρονόμοι του καθαρού 89. Η αντικαπιταλιστική αριστερά είναι το άτακτο παιδί που δε δέχτηκε το συμβιβασμό, όταν ο Γιώργος Γράψας, γραμματέας τότε της ΚΝΕ, περήφανα δήλωσε «Φυσικά και δεν θα υπακούσω». Και σήμερα αυτό ακριβώς έκαναν με την ανακοίνωση για το Μητσοτάκη: δεν υπάκουσαν στη συναίνεση της αριστεράς. Φύσηξαν κόντρα.
Τύποι σαν τον Γαβριηλίδη μέχρι μεδούλι φιλοευρωπαϊστές ανέλαβαν το βρώμικο ρόλο, αυτοί που μέσα στο ΣΥΡΙΖΑ συνεργάστηκαν με αντισημίτες και εθνικιστές, αυτοί που στήριξαν την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ, δηλαδή την κυβέρνηση σε συνεργασία με ένα ακροδεξιό και αντισημιτικό κόμμα. Ναι αυτοί έχουν το θράσος να μιλούν. Για άλλη μια φορά πέμπτη φάλαγγα του φασισμού. Ας τους γυρίσουμε την πλάτη.

Τετάρτη, 17 Μαΐου 2017

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΑΔΑ (1914-1950)



oι Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ-economia Publishing με την υποστήριξη του European Public Law Organization (EPLO) σάς προσκαλούν στην παρουσίαση του βιβλίου ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΑΔΑ (1914-1950) του δρ. Άγγελου Φ. Βλάχου τη Δευτέρα 29 Μαΐου 2017 στις 18.30 στο ΕΒΕΑ (Ακαδημίας 7, 106 71 Αθήνα).
Oμιλητές: 
Αλέξανδρος Βασιλικός, Πρόεδρος ΕΞΑAA, Aντιπρόεδρος ΞΕΕ
Χριστόφορος Βερναρδάκης, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο ΑΠΘ, Υπουργός Επικρατείας
Χριστίνα Κουλούρη, καθηγήτρια Ιστορίας Παντείου Πανεπιστημίου
Aντώνης Λιάκος, oμότιμος καθηγητής Ιστορίας Πανεπιστημίου Αθηνών 
Πάρις Τσάρτας, καθηγητής Τουριστικής Ανάπτυξης του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου,    τέως Πρύτανης Πανεπιστημίου Αιγαίου
Tην παρουσίαση θα συντονίσει ο Αντώνης Δ. Παπαγιαννίδης, Γενικός Διευθυντής του Ομίλου economia

Παρασκευή, 17 Μαρτίου 2017

Εκδήλωση για τα 70 χρόνια από τη δολοφονία του Γιάννη Ζέβγου




Το μεσημέρι της 20ης Μαρτίου 1947 δολοφονείται στο κέντρο της Θεσσαλονίκης το ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ Γιάννης Ζέβγος (Ταλαγάνης, το πραγματικό του όνομα). Την ώρα που τα πτώματα συσσωρεύονται στην Ελλάδα του Εμφυλίου, αλήθεια τι σημασία έχει ένα παραπάνω; Ο χωροχρόνος της δολοφονίας, η επίσημη κυβερνητική εκδοχή που την απέδωσε σε προσωπικούς λόγους, η πανάλαφρη ποινή που επιβλήθηκε στον δράστη, αλλά κι ότι λίγα μέτρα παραπέρα συνεδρίαζε μια Διεθνής Ερευνητική Επιτροπή του ΟΗΕ, νομίζουμε ότι κάνουν αυτό το πτώμα να ξεχωρίζει και να ...
προστίθεται στα φαντάσματα που στοιχειώνουν την πόλη.
Εβδομήντα χρόνια μετά τη δολοφονία περπατάμε στα μέρη που έγιναν τα γεγονότα και συζητάμε για τις συνθήκες μέσα στις οποίες εξελίχθηκαν, προσπαθώντας να καταλάβουμε τα πώς και τα γιατί μιας μισοξεχασμένης ιστορίας:
20 Μαρτίου, 18:00, γωνία Τσιμισκή με Αγ. Σοφίας
Περιήγηση στα τελευταία βήματα του Ιωάννη Ταλαγάνη
Επιμέλεια: Γιάννης Γκλαρνέτατζης
20 Μαρτίου 19:30, Κοινωνικό Κέντρο/Στέκι Μεταναστών, Ερμού 23
Συζήτηση για την πολιτική συγκυρία της δολοφονίας, την επιλογή μεταξύ νόμιμης και παράνομης δράσης του ΚΚΕ και το ιστορικό έργο του Γ. Ζέβγου
Εισηγούνται: Κώστας Παλούκης, Βασίλης Τσιράκης

Η επίδραση της ρωσικής επανάστασης του Φλεβάρη 1917 στην Ελλάδα

ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΛΟΥΚΗΣ
Θετικός ήταν ο αντίκτυπος σε ευρύτερα στρώματα δημοκρατικής και σοσιαλιστικής αναφοράς στην Ελλάδα της ρωσικής επανάστασης του Φλεβάρη του 17, καθώς ερμηνευόταν κυρίως ως ενάντια στην απολυταρχία και το τσαρισμό. Το ισχυρό αντιπολεμικό περιεχόμενο και η γραμμή των μπολσεβίκων αντιμετωπίστηκαν αρχικά ως «μαξιμαλισμός».
Η νίκη του Φλεβάρη, η εκδίωξη του Τσάρου και η κυβέρνηση Κερένσκι χρησιμοποιήθηκε ως επιχείρημα υπέρ της συμμετοχής στον πόλεμο, στο πλευρό της Αντάντ
Σηκώθη τ’ άγιο δίκιο της να λάβει
Όλη η αργατιά με φρόνημα γενναίο
Ισονομίας κηρύχνει νόμο νέο
Και τα δεσμά του πλούτου η ορμή της θραύει
Η σκληρή φτώχεια, η γύμνια, η πείνα παύει
Και με καλούν μύριες φωνές να λέω
Θούριο τραγούδι: σ’ ένα πέλαο πλέω
Χαράς λεύτεροι ανθρώποι είναι όλοι οι σκλάβοι.
Μα για να σκίσω τις ανάερες ρούγες
Που θα με βγάλουν στον ψηλό Ελικώνα
Πρέπει γοργά αργυρόχρυσες φτερούγες
Αγάπη αρμονική να μου χαρίσει.
Τι δεν μπορεί ψυχής βαριάς εικόνα
Της Κασταλίας να καθρεφτίσει η βρύση.
Το παραπάνω σονέτο γράφτηκε από τον Ντίνο Θεοτόκη, τον μεγάλο κερκυραίο σοσιαλιστή λογοτέχνη και ποιητή, μάλλον για την Επανάσταση του Φεβρουαρίου 1917. Η «αργατιά» σηκώθηκε να λάβει «τ’ άγιο δίκιο της», κηρύσσει την ισονομία ως νέο νόμο, σπάει με ορμή τα δεσμά του πλούτου και όλοι οι σκλάβοι άνθρωποι γίνονται λεύτεροι. Στη συνέχεια, ο ποιητής βρίσκεται στην Κασταλία πηγή και προσδοκάει την αρμονική αγάπη, προφανώς τη δικαίωση των σκοπών της επανάστασης.
Επηρεασμένος επίσης από την επανάσταση, ο Νίκος Λευτεριώτης, ένας άλλος κερκυραίος ποιητής, φίλος στενός και μαθητής του Θεοτόκη, έγραψε το σονέτο «Χαίρε Ρωσία» τον Μάρτιο του 1917, το οποίο κυκλοφόρησε στην Κέρκυρα και αναδημοσιεύτηκε ένα χρόνο αργότερα από τον Ριζοσπάστη.
Χαίρε Ρωσία! Ελευτεριάς αγέρας
Διώχνει τη σκοτεινιά των ουρανών σου
Και στο αγιασμένο το αίμα των παιδιών σου
Πνίγεται τώρα η τυραννία το τέρας
Ας αντηχήσει από χαράν ο αιθέρας
Κι’ ας ανθίσουν οι τάφοι των νεκρών σου,
Ήλιος ας λάμπει ανέσπερης ημέρας.
Ω εσείς αγνοί, μεγάλοι ερωτευμένοι
Της Λευκής Σιβηρίας, κατεβήτε!
Άρτον ζωής ευφρόσυνο γευτήτε.
Τυράννου σκιάχτρο πια δεν απομένει
Μπρος στο γιγάντιο, αναστημένο σόι
Του Κροπότκιν, του Γκόρκι, του Τολστόι.
(17 Μαρτίου 1917)
Η Ελλάδα βρίσκεται εν μέσω του Εθνικού Διχασμού. Στη Βόρεια Ελλάδα έχει σχηματιστεί η κυβέρνηση Εθνικής Αμύνης από τους φιλοβενιζελικούς και στον νότο παραμένει η φιλομοναρχική κυβέρνηση. Αφορμή ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος. Στη Θεσσαλονίκη έχει ήδη εγκατασταθεί η Μακεδονική Στρατιά από βρετανικά, γαλλικά και ρωσικά στρατεύματα, χωρίς την έγκριση της επίσημης ελληνικής κυβέρνησης. Όμως η σύγκρουση αυτή δεν αφορά μόνο τις διεθνείς συμμαχίες, αλλά έχει πολιτικό και ιδεολογικό πρόσημο. Το Κίνημα της Εθνικής Αμύνης θεωρείται από τους ριζοσπαστικούς οπαδούς του μία μορφή δημοκρατικής επανάστασης με σκοπό την εκδίωξη του Κωνσταντίνου και την εγκαθίδρυση αβασίλευτης δημοκρατίας. Ο προσανατολισμός αυτός όμως δεν είναι αυτονόητος ούτε δεδομένος, καθώς ένα πιο συντηρητικό μέρος απλώς υποστηρίζει την αλλαγή προσώπου του βασιλιά.
Ο ίδιος ο μεγάλος πόλεμος, επίσης, προσλαμβάνεται από τους περισσότερους ριζοσπάστες δημοκράτες ως μία μορφή σύγκρουσης ανάμεσα στη δημοκρατία και την απολυταρχία. Η βασική άποψη των Πετσόπουλου-Γιαννιού ήταν ότι είχε συγκροτηθεί ένα αντιμοναρχικό-δημοκρατικό μέτωπο στην Αντάντ που πολεμούσε τις αυταρχικές κεντρικές αυτοκρατορίες. Στόχος είναι η δημοκρατικοποίηση της Γερμανίας. Ο πόλεμος είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα «που η μια από τις λύσεις του», δηλαδή «η κατίσχυση του παγγερμανισμού – οδηγεί στο τελειωτικό σβήσιμο της φυλής». Συνεπώς, ήταν προς όφελος του εργατικού κινήματος η νίκη των δυτικών Συμμάχων. Θεωρούσαν καθήκον του ελληνικού στρατού να πολεμήσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία και να απελευθερώσει τις περιοχές, αναπτύσσοντας έναν πατριωτικό-δημοκρατικό λόγο.
Ο προσανατολισμός αυτός δεν ήταν τυχαίος, καθώς το σύνολο των σοσιαλιστών και δημοκρατών του 19ου αιώνα τοποθετούνταν απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία μέσα από ένα ριζοσπαστικό γιακωβίνικο πατριωτικό πρίσμα, αλλά κυρίως δημοκρατικό πνεύμα. Ασπάζονταν μια επαναστατική εκδοχή της «μεγάλης ιδέας», με καταβολές στον Ρήγα για μία μεγάλη βαλκανική δημοκρατία. Συγκεκριμένα, σε άρθρο του ο Αριστοτέλης Σίδερης γράφει ότι «ελληνισμός σημαίνει δημοκρατικόν πνεύμα», επαναφέροντας το κήρυγμα του Ρήγα Φεραίου. Οι έλληνες στην επανάσταση του 1821 δεν εξεγέρθηκαν «κατά άλλης φυλής, αλλά κατά του κυρίαρχου και ζητεί ισονομίαν, ελευθερία, αδελφότητα». Στόχος τους μια λαϊκή δημοκρατία που θα προέκυπτε από μεταρρυθμίσεις. Η έννοια του σοσιαλισμού υιοθετείται από τη βενιζελική επαναστατική κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης και χρησιμοποιείται για να χτυπηθεί το εβραϊκό εργατικό κίνημα: από τη μία ο «αληθής σοσιαλισμός» που είναι ο πατριωτισμός και από την άλλη ο «διεθνιστικός σοσιαλισμός» που είναι ο εβραϊκός. Εξάλλου, η Φεντερασιόν ανοιχτά έχει καταγγείλει τη συμμετοχή στον πόλεμο και έχει συνταχθεί με τη Διεθνή του Τσίμερβαλντ.
Η Ρωσική επανάσταση του Φλεβάρη και η άνοδος της κυβέρνησης Κερένσκι επιβεβαίωσαν την αντίληψη των δημοκρατών σοσιαλιστών: «Σήμερον η Ρωσσία δεν είναι η απολυταρχική του 1821. Είνε η μεγάλη Δημοκρατία της Ανατολικής Ευρώπης». Συνεπώς, «ο ελληνικός λαός στρέφει το βλέμμα προς την Μεγάλην Ρωσσίαν», γράφει ο Αριστοτέλης Σίδερης.
Τελικά, όμως, δεν είναι το δημοκρατικό αίτημα αλλά το αίτημα του τέλους του πολέμου το οποίο θα ταυτιστεί με την Οκτωβριανή Επανάσταση και τους μπολσεβίκους, οι οποίοι χαρακτηρίζονταν αρνητικά ως μαξιμαλιστές. Ο μπολσεβίκικος αέρας θα ταυτιστεί με τις πολιτικές της Φεντερασιόν και θα εμπνεύσει μικρές ομάδες σοσιαλιστών της Αθήνας, καθορίζοντας το διεθνιστικό πολιτικό προσανατολισμό του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδας (ΣΕΚΕ) που θα ιδρυθεί τον Νοέμβρη του 1918.

Τετάρτη, 8 Μαρτίου 2017

Μεγάλη τομή στην ιστορία η «δημοκρατική» επανάσταση του Φλεβάρη του 1917

ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΛΟΥΚΗΣ
Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος υπήρξε μια ολοκληρωτική καταστροφή για τη Ρωσία. Ο ρωσικός στρατός υπέστη τη μία ήττα μετά την άλλη από τη Γερμανία. Στα 1914, τα ρωσικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Ανατολική Γερμανία, αλλά αποκρούστηκαν από πολύ μικρότερες δυνάμεις. Στα 1915, οι Γερμανοί έριξαν όλο το βάρος του πολέμου στο ανατολικό μέτωπο προκαλώντας σημαντικές ήττες στους Ρώσους. Στα 1916, ο τελευταίοι κατάφεραν να επιτύχουν κάποιες νίκες, ωστόσο προς το τέλος του έτους οι Αυστριακοί είχαν οργανώσει επιτυχημένες αντεπιθέσεις. Η μακρόχρονη εμπόλεμη κατάσταση προκάλεσε σχεδόν δύο εκατομμύρια νεκρούς στρατιώτες και άλλους τόσους αμάχους.. Καθώς λοιπόν η Ρωσία αντιμετώπιζε σοβαρές ελλείψεις σε τρόφιμα, απεργίες και διαδηλώσεις λάμβαναν χώρα με αυξανόμενη συχνότητα τόσο κατά τη διάρκεια του 1916 όσο και στις αρχές του 1917.
Στις 23 Φεβρουαρίου 1917 (με το παλιό ημερολόγιο), πραγματοποιήθηκε μια μεγάλη συγκέντρωση γυναικών της εργατικής τάξης με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας στο κέντρο της Πετρούπολης. Η συγκέντρωση έλαβε τη μορφή διαδήλωσης με σύνθημα «ψωμί και ειρήνη» η οποία μέχρι το επόμενο πρωί είχε εξελιχθεί σε μία βίαιη εξέγερση. Οι γυναίκες ενώθηκαν με εκατοντάδες χιλιάδες άνδρες εργάτες οι οποίοι κατέβηκαν σε απεργία και πλημμύρισαν τους δρόμους, με κύριο αίτημα το τέλος του πολέμου, ακόμη και το τέλος της μοναρχίας. Κάθε μέρα που περνούσε, οι διαδηλώσεις γίνονταν μεγαλύτερες και πιο θορυβώδεις, ενώ οι αστυνομικές δυνάμεις δεν ήταν σε θέση να ελέγξουν την κατάσταση. Ο Τσάρος Νικόλαος Β ‘, ο οποίος επισκεπτόταν τα στρατεύματα στο μέτωπο, διέταξε το στρατιωτικό διοικητή της Πετρούπολης στις 25 Φεβρουαρίου να καταστείλει τις ταραχές. Όμως πολλοί στρατιώτες ένιωσαν μεγαλύτερη συμπάθεια για τα πλήθη παρά για τον τσάρο και η προσπάθεια καταστολής απέτυχε. Την επόμενη μέρα, περισσότεροι από 80.000 στρατιώτες στασίασαν και ενώθηκαν με τους διαδηλωτές.
Σε εκείνη τη συγκυρία, δύο οργανωμένες ομάδες εξουσίας κατανόησαν γρήγορα τη σημασία της εξέγερσης. Η Δούμα (το κρατικό νομοθετικό σώμα) ήταν ήδη σε ενεργή συνεδρία, αλλά διατάχθηκε από τον τσάρο να διαλυθεί. Ωστόσο, συνέχισε να συνεδριάζει μυστικά και σύντομα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εξέγερση ήταν αδύνατον να τεθεί υπό έλεγχο και ως εκ τούτου ο Νικόλαος Β΄ δε θα κατάφερνε να παραμείνει στην εξουσία.
Την ίδια περίοδο, το Σοβιέτ της Πετρούπολης, η οργανωμένη πτέρυγα των επαναστατημένων εργατών και στρατιωτών υπό τον έλεγχο του μενσεβίκικου κόμματος, συνήλθε στις 27 Φεβρουαρίου. Αμέσως άρχισε να καλεί για πλήρη κλιμάκωση επανάστασης και για ένα οριστικό τέλος της μοναρχίας.
Ωστόσο, δεν υπήρχε ακόμη η κοινή συναίνεση ότι η μοναρχία πρέπει να καταργηθεί εντελώς και, μάλλον, οι περισσότεροι πίστευαν ότι ο Νικόλαος Β θα έπρεπε να παραιτηθεί υπέρ του δεκατριάχρονου γιου του, Αλέξιου, και το διορισμό ενός αντιβασιλέα. Υπό αυτό το πρίσμα, τόσο η Δούμα όσο στρατιωτικοί ηγέτες ασκούσαν πίεση στο τσάρο να παραιτηθεί. Ο Νικόλαος Β παραιτήθηκε τελικά στις 2 Μαρτίου, αλλά προς έκπληξη όλων υπέρ του αδελφού του Μιχαήλ. Ωστόσο, την επόμενη μέρα ο Μιχαήλ παραιτήθηκε επίσης, αφήνοντας τη Ρωσία χωρίς τσάρο. Μπροστά σε αυτή την απρόσμενη τροπή των πραγμάτων, η Δούμα συγκρότησε μία Προσωρινή Κυβέρνηση της χώρας. Η Προσωρινή Κυβέρνηση θα λειτουργούσε μέχρι να εκλεγεί μια Συντακτική Συνέλευση η οποία θα μπορούσε να αποφασίσει επίσημα για το μέλλον της διακυβέρνησης της χώρας. Ουσιαστικά, καταργήθηκε μία από τις πιο παλιές και σημαντικές μοναρχίες του κόσμου.
Μολονότι η Προσωρινή Κυβέρνηση αναγνωρίστηκε γρήγορα από τις χώρες της Αντάντ ως η νόμιμη κυβέρνηση της Ρωσίας, το Σοβιέτ της Πετρούπολης διατηρούσε πολύ μεγαλύτερη δύναμη και είχε μεγαλύτερη διασύνδεση με τις περιφερειακές αρχές της χώρας. Μέχρι τη στιγμή της παραίτησης του Νικολάου Β’, συμμετείχαν στο δίκτυο των σοβιέτ περίπου 3.000 μέλη και είχε σχηματιστεί μια εκτελεστική επιτροπή για να το καθοδηγεί. Κυριαρχούσαν οι μενσεβίκοι, αλλά η επαναστατική δομή του ευνοούσε πολύ πιο ριζικές αλλαγές από ό, τι η προσωρινή κυβέρνηση. Αν και συχνά βρίσκονταν σε αντιπαράθεση, η Προσωρινή Κυβέρνηση και το Σοβιέτ της Πετρούπολης συνεργάστηκαν πολλές φορές από ανάγκη. Ένας φιλόδοξος δικηγόρος ονόματι Αλεξάντερ Κερένσκι, ήταν μέλος και των δύο κύκλων εξουσίας και ενεργούσε ως σύνδεσμος μεταξύ τους. Σύντομα, θα γίνει υπουργός Δικαιοσύνης, υπουργός του Πολέμου και στη συνέχεια πρωθυπουργός της προσωρινής κυβέρνησης. Στη Ρωσία λειτουργούσε η κατά τον Λένιν δυαδική εξουσία. Το ερώτημα ήταν κατά πόσο η «συνεργασία» αυτή θα μπορούσε να συνεχιστεί.
Η επανάσταση του Φλεβάρη ήταν σε μεγάλο βαθμό μια αυθόρμητη εξέγερση. Ξεκίνησε με τον ίδιο τρόπο όπως δεκάδες άλλες μαζικές διαδηλώσεις στη Ρωσία τα προηγούμενα χρόνια και θα μπορούσε κάλλιστα να έχει τελειώσει με τον ίδιο τρόπο. Δεν υπήρχε κάποιο σχέδιο και λίγοι γνωστοί Ρώσοι επαναστάτες είχαν εμπλακεί καθώς οι περισσότεροι ήταν εξόριστοι. Η καθοριστική διαφορά υπήρξε η εμπλοκή του στρατού. Το ρωσικό στράτευμα συμμετείχε σε έναν πόλεμο που έχανε, αλλά ακόμη περισσότερο συμμετείχε σε έναν πόλεμο με κύριο εχθρό τις μοναρχίες. Η πολεμική σύγκρουση ανάμεσα σε δημοκρατικές και μοναρχικές χώρες είχε εξελίξει τον ιδεολογικό χαρακτήρα σε δημοκρατικό, δηλαδή ενάντια γενικά του μοναρχικού πολιτεύματος. Οι Ρώσοι στρατιώτες ήταν λογικό να στραφούν λοιπόν και ενάντια στο δικό τους μονάρχη. Γι’ αυτό ακριβώς το λόγο η φεβρουαριανή επανάσταση χαιρετίστηκε από τις χώρες της Αντάντ καθώς ουσιαστικά ενίσχυσε και δεν αδυνάτισε το κοινό ιδεολογικό και πολιτικό μέτωπο απέναντι στις κεντρικές αυτοκρατορίες. Η Ρωσία δεν κήρυξε ειρήνη, αλλά συνέχισε τον πόλεμο. Πολλές πολιτικές ομάδες διαγκωνίστηκαν για την εξουσία, αλλά το έκαναν σχετικά ειρηνικά. Οι δύο κύριες ομάδες εξουσίας, η προσωρινή κυβέρνηση και το Σοβιέτ της Πετρούπολης, διαφώνησαν πλήρως για την κατεύθυνση που πρέπει να λάβει η Ρωσία, παρόλα αυτά κατάφεραν να συνεργαστούν. Η άφιξη του Λένιν στη Ρωσία, τον Απρίλιο του 1917 όμως, άλλαξε αμέσως την κατάσταση.
Ιστορικοί με αρκετά διαφορετικούς προσανατολισμούς έχουν ερμηνεύσει την Επανάσταση του Φλεβάρη 1917 στη Ρωσία ως «δημοκρατική» επανάσταση, ενώ οι παλιότεροι μαρξιστές ως «αστική-δημοκρατική» επανάσταση. Στα χρόνια μάλιστα της περεστρόικα, η αντίθεση ανάμεσα στο δημοκρατικό Φεβρουάριο και τον μπολσεβίκικο Οκτώβριο αποτελούσε σημαντικό κομμάτι του αντικομμουνιστικού λόγου. Η επανάσταση του Φλεβάρη είχε θεωρηθεί ως μία δραματική, ανεπιτυχής προσπάθεια εκσυγχρονισμού και εκδυτικισμού της Ρωσίας, μία αποτυχημένη προσπάθεια εκδημοκρατισμού της.
Από πολλές απόψεις, η προσέγγιση για το δημοκρατικό χαρακτήρα της επανάστασης είναι σωστή. Κατά ένα μεγαλύτερο μέρος, τόσο η νομοθεσία της επανάστασης του Φεβρουαρίου όσο και η δραστηριότητα της Προσωρινής Κυβέρνησης κατευθύνθηκαν προς τη δημιουργία δημοκρατικά εκλεγμένων θεσμών, προς τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δημοκρατικών ελευθεριών. Ο εκδημοκρατισμός θεωρήθηκε ως ένα καθολικό μέσο για να λύσει οποιοδήποτε πρόβλημα. Μετά τον Φεβρουάριο, οι άνθρωποι προσπάθησαν να εκδημοκρατίσουν το θέατρο, την εκκλησία και τα σχολεία. Έλαβε χώρα ένα μοναδικό πείραμα εκδημοκρατισμού του στρατού. Συγκεκριμένα, τα σοβιέτ των εκλεγμένων αντιπροσώπων του στρατού ήταν σε θέση να ασκούν σημαντικές εξουσίες, ενώ στρατιώτες πολλών μονάδων εξέλεγαν τους διοικητές τους. Πολλές φορές, ακόμη και η απόφαση για την έναρξη μίας επίθεσης ετίθετο σε ψηφοφορία.
Η αλήθεια είναι ότι η Επανάσταση του Φεβρουαρίου θα ήταν όλα αυτά στις σύγχρονες συνειδήσεις, εάν δεν είχε επακολουθήσει η Οκτωβριανή Επανάσταση. Το μέγεθος και η σημασία του Οκτώβρη επισκίασε το Φλεβάρη, ενώ η εξέλιξη και η πορεία των ηγετών της δημοκρατικής επανάστασης καθόρισε τελικά και το πολιτικό χρώμα της. Όμως η Επανάσταση του Φλεβάρη ήταν σε κάθε περίπτωση μία μεγάλη τομή στην παγκόσμια ιστορία τόσο μεγάλη που δημιούργησε τις προϋποθέσεις για μία ακόμη μεγαλύτερη. Σε κάθε περίπτωση, υπήρξε η αρχή μας σειράς μεγάλων δημοκρατικών και σοσιαλιστικών επαναστάσεων που έλαβαν χώρα μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Δημιούργησε ένα μοτίβο ότι η πρώτη δημοκρατική επανάσταση συνήθως προκαλεί μία δεύτερη σοσιαλιστική. Η μεγάλη διαφορά είναι ότι σε όλες τις άλλες περιπτώσεις η δεύτερη επανάσταση ηττήθηκε.
ΠΗΓΉ ΠΡΙΝ    

πόσοι μας διάβασαν: