Τρίτη, 29 Νοεμβρίου 2016

3o Ελευθεριακό Φεστιβάλ Βιβλίου | Ηράκλειο Κρήτης 2016

  


15232344_341773026191584_3227116225706779481_n
3ο Ελευθεριακό Φεστιβάλ Βιβλίου
Παρασκευή 2/12
Εκδήλωση – Συζήτηση
Οι ιστορικές στιγμές και οι σημερινές προοπτικές σύμπραξης
μεταξύ μαρξιστών και ελευθεριάκων
με αφορμή το βιβλίο “ Επαναστατικές συγγένειες: τα κόκκινα και τα μαύρα αστέρια μας” (εκδ. Ακυβέρνητες Πολιτείες)

Ομιλητής : Κώστας Παλούκης, ιστορικός

Θα ακολουθήσει καφενείο στην Κατάληψη Ευαγγελισμού

Σάββατο 3/12
Εκδήλωση – Συζήτηση
Το πολιτικό ρεύμα του Κοινωνικού Αναρχισμού και η επικαιρότητά του σήμερα
με αφορμή το βιβλίο “Ενάντια στο Κράτος: το ανοιχτό πέρασμα στην κοινωνική απελευθέρωση” (εκδ. Ναυτίλος)

Ομιλητής : Παναγιώτης Δράκος, συγγραφέας
Θα ακολουθήσει Jazz βραδιά στην Κατάληψη Ευαγγελισμού

Κυριακή 4/12
Εκδήλωση – Συζήτηση
Η καπιταλιστική κρίση και τα σύγχρονα επαναστατικά καθήκοντα
με αφορμή το 3ο τεύχος της πολιτικής επιθεώρησης ΜΟΛΟΤ
(εκδ. ΜΟΛΟΤ)

Ομιλητές : μέλη της Συνέλευσης Αναρχικών Κομμουνιστών για την Ταξική Αντεπίθεση ενάντια στην Ε.Ε.
*Όλες οι εκδηλώσεις θα πραγματοποιηθούν στην Κατάληψη Ευαγγελισμού, Θεοτοκοπούλου 18, ώρα 19:00
*στον χώρο θα λειτουργεί έκθεση του βιβλιοπωλείου
της Κατάληψης από τις 17:00

«Η απόκρια με τις ελευθερίες της»: το καρναβάλι στην Ελλάδα 19ος-21ος αιώνας



 
 
Ημερίδα
 
«Η απόκρια με τις ελευθερίες της»: το καρναβάλι στην Ελλάδα 19ος-21ος αιώνας
 
 
Σάββατο, 3 Δεκεμβρίου 2016,
Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων
(Παράρτημα του Μουσείου Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης),
Διογένους 1-3, Πλάκα
 
Επιστημονική οργανωτική επιτροπή: Νίκη Δάφνη, Χρυσούλα Κουλουράκη, Ελένη Μελίδη, Νίκος Ποταμιάνος, Ουρανία Ράπτη
 
Η ημερίδα πραγματοποιείται στο πλαίσιο μεταδιδακτορικής υποτροφίας του ερευνητή κ. Νίκου Ποταμιάνου από το Κέντρο Έρευνας για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες (ΚΕΑΕ, www.rchumanities.gr) για το έτος 2016.
 
 
Πρόγραμμα
 
09.30 - 09.40: Χαιρετισμοί
 
09.40 – 11.10: Τα υλικά τεκμήρια του καρναβαλιού συναντούν την άυλη πολιτιστική κληρονομιά
Πρόεδρος: Αλεξάνδρα Νικηφορίδου  
·         Ελένη Μελίδη, Νίκη Δάφνη: Απόκριες και Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης: μια ιστορία χρόνων που εξελίσσεται
·         Ιωάννης Δρίνης, Μαρία Φακιολά: Η λειτουργία των εθιμικών καρναβαλικών δρωμένων  και η άυλη πολιτιστική κληρονομιά
·         Αναστασία Φαλτάιτς: «Το Καρναβάλι της Σκύρου και η καταγωγή των Απόκρεων»
 
11.10 – 11.25: Διάλειμμα
 
 
11.25 – 12.25: Μετασχηματισμοί του καρναβαλιού στη νεότερη και σύγχρονη εποχή
Πρόεδρος: Μιχάλης Μερακλής
·         Νίκος Ποταμιάνος: Οι απόκριες στην Αθήνα 1800-1940: τάξη, φύλο και χώρος στον μετασχηματισμό του καρναβαλιού
·         Μανώλης Σειραγάκης: "Η Αθήνα έχει πάντα καρναβάλι": η επέκταση της αποκριάτικης α-ταξίας στη μεσοπολεμική θεατρική διασκέδαση
 
            12.25 – 12.40: Διάλειμμα
 
 
12.40 – 13.40: Το καρναβάλι ως κοινωνικό φαινόμενο
Πρόεδρος: Νίκος Ποταμιάνος
·         Ρεγγίνα Ζερβού: Από την ακριτική Αγιάσο στον μητροπολιτικό Κεραμεικό: παλιές και νέες μορφές του καρναβαλιού στην αυγή του 21ου αιώνα
·         Γιάννης Κιουρτσάκης: Το καρναβάλι ως γλώσσα
 
 
Ομιλητές
 
Νίκη Δάφνη, Επιμελήτρια Μουσείου Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης & Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων – Συλλογή Φοίβου Ανωγειανάκη
Ιωάννης Δρίνης, Λαογράφος, Προϊστάμενος Τμήματος Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Διαπολιτισμικών Θεμάτων,  Διεύθυνση Νεώτερου Πολιτιστικού Αποθέματος και Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού
Ρεγγίνα Ζερβού, Κοινωνική λαογράφος, Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής
Γιάννης Κιουρτσάκης, Ερευνητής, συγγραφέας της μελέτης Καρναβάλι και Καραγκιόζης
Ελένη Μελίδη, Διευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης & Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων – Συλλογή Φοίβου Ανωγειανάκη
Μιχάλης Μερακλής, Ομότιμος Καθηγητής Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πρόεδρος της Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας
Νίκος Ποταμιάνος, Μεταδιδακτορικός ερευνητής, Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας & Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.
Αλεξάνδρα Νικηφορίδου, Μουσειολόγος
Μανώλης Σειραγάκης, Θεατρολόγος, Επίκουρος καθηγητής, Τμήμα Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Μαρία Φακιολά, Κοινωνική ανθρωπολόγος, Τμήμα Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Διαπολιτισμικών Θεμάτων, Διεύθυνση Νεώτερου Πολιτιστικού Αποθέματος και Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού
Αναστασία Φαλτάιτς: Ιστορικός, Διευθύντρια Λαογραφικού και Εθνολογικού Μουσείου Μάνου και Αναστασίας Φαλτάιτς.

Παρασκευή, 11 Νοεμβρίου 2016

Το Ταξίδι στο Ρέθυμνο: Οι Νοικοκυραίοι του Ν. Ποταμιάνου και η συζήτηση για τις κοινωνικές τάξεις


Κώστας Παλούκης

παρουσίαση του βιβλίου
«Οι Νοικοκυραίοι»
σε εκδήλωση που διοργάνωσε
το συνεργατικό βιβλιοπωλείο
Ακυβέρνητες Πολιτείες,
Παρασκευή 4 Νοεμβρίου.


Ο Νίκος Ποταμιάνος ανήκει σε εκείνη την ομάδα των ιστορικών με προπτυχιακές σπουδές στο τμήμα ιστορίας και αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών οι οποίοι αποφάσισαν να κάνουν το ταξίδι στο Ρέθυμ
νο. Τι σημαίνει όμως αυτό το ταξίδι στο Ρέθυμνο. Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 συγκροτήθηκαν τρία ιστοριογραφικά μέτωπα τα οποία με διαφορετική οξύτητα το καθένα παραμένουν  ενεργά μέχρι και σήμερα: το πρώτο αφορούσε την συζήτηση γύρω από τον εθνικισμό, το δεύτερο αφορούσε την συζήτηση γύρω από τον εμφύλιο πόλεμο και την εαμική αντίσταση, ενώ το τρίτο αφορούσε την συζήτηση γύρω από τις τάξεις. Και οι τρείς συζητήσεις με τον έναν ή τον άλλον τρόπο εμπλέχτηκαν με τις λεγόμενες θεωρίες της αποδόμησης. Και οι τρεις συζητήσεις ξεπήδησαν από τη λεγόμενη αριστερή ιστοριογραφία λαμβάνοντας όμως διαφορετική πορεία στην κάθε περίπτωση. Σε πολλές περιπτώσεις η αντιπαράθεση έμεινε στο εσωτερικό της ευρύτερης αριστερής ιστοριογραφίας και τα στρατόπεδα χωρίστηκαν ανάμεσα σε μεταμοντέρνους και μαρξιστές, σε άλλες η αντιπαράθεση απέκτησε τον χαρακτήρα έντονης σύγκρουσης ανάμεσα σε αριστερή και δεξιά ή νέο-δεξιά ιστοριογραφία.  Αυτές οι τομές διαπέρασαν και διαπερνούν ακόμα τις τρεις αυτές βασικές συζητήσεις με μία εσωτερική ποικιλία. Παλιότερα λέγαμε ότι η δεκαετία του 1990 ήταν η εποχή της σύγχυσης, ωστόσο μάλλον ήταν η εποχή της ζύμωσης και της διαμόρφωσης νέων στρατοπέδων τα οποία ήλθαν στην επιφάνεια με οξύ τρόπο την εποχή της κρίσης.



Την εποχή λοιπόν που ο Νίκος μπήκε στο πλοίο Αρκάδι ή στο πλοίο Πρέβελη με προορισμό την Κρήτη άφηνε κάτι πίσω του στην Φιλοσοφική τη Αθήνας, εκτός βέβαια από τη μουντάδα των πολυκατοικιών του Ζωγράφου. Συγκεκριμένα, από το 1995 μέχρι το 2005 στο Ιστορικό Αρχαιολογικό Τμήμα του ΕΚΠΑ αναπτύσσεται ή μάλλον βρίσκεται στην διαδικασία κορύφωσης μια μεθοδολογική προσέγγιση η οποία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως σχολή της αποδόμησης. Οι νέοι ερευνητές στα μεταπτυχιακά προγράμματα προσπαθούσαν να εισάγουν το νέο στην ελληνική ιστοριογραφία, μία διαδικασία που ίσως στα μάτια τους να φάνταζε με μια εκδοχή νέου διαφωτισμού, ότι δηλαδή είχε έρθει η ώρα να έλθουν τα φώτα της δυτικής ιστοριογραφίας στην πάντα καθυστερημένη ελληνική πραγματικότητα και ότι οι ίδιοι μπορούσαν να γίνουν οι κύριοι φορείς αυτής της αλλαγής επιστημονικού παραδείγματος. Η αλήθεια βέβαια είναι πως στην περίπτωση της Φιλοσοφικής Αθήνας τα σκοταδιστικά κατάλοιπα του εθνικιστικού ιστορικισμού παρέμεναν ακόμα ενεργά και η ανάγκη για ανανέωση ήταν πολύ έντονη στα πιο ανήσυχα μυαλά.

Παράλληλα, όμως κάτι βρήκε στο Ρέθυμνο το πρωί εκείνο που κατέφτασε στο μικρό ενετικό λιμανάκι, και δεν αναφέρομαι βέβαια στην αίσθηση Μαϊάμι της τουριστικής παραλιακής και τις βοκαμβίλιες της Παλιάς Πόλης. Τότε το Ιστορικό Αρχαιολογικό της Κρήτης βρισκόταν στην πιο μεστή εποχή του καθώς δίδασκαν μερικοί από τους πιο σημαντικούς μαρξιστές ιστορικούς και αρχαιολόγους της Ελλάδας. Στα νέα μεταπτυχιακά συμμετείχαν εκτός από τους νέους ερευνητές που έκαναν το ταξίδι, ερευνητές που είχαν ολοκληρώσει τις προπτυχιακές σπουδές τους στην Κρήτη και αποφάσισαν να συνεχίσουν. Όλοι αυτοί ήταν επίσης ανήσυχα πνεύματα. Συγκεκριμένα, αναζητούσαν να απαντήσουν στις προκλήσεις της νέας εποχής έχοντας σε πολύ μεγάλο βαθμό κατανοήσει ότι το επιστημονικό παράδειγμα αλλάζει ή πρέπει να αλλάξει. Για μερικούς το κύριο ζήτημα ήταν η πολεμική απέναντι στον επελαύνοντα μεταμοντερνισμό. Όμως στην πράξη αδυνατούσαν να αναμετρηθούν ευθέως. Για κάποιους άλλους ή για όσους συνειδητοποίησαν πως το κλείσιμο σε μία κόκκινη κιβωτό δεν ήταν η λύση, έγινε επιτακτικό καθήκον μια πιο δύσκολη δουλειά. Γι’ αυτούς κύριο ζήτημα έγιναν να αντιπροτάξουν μία νέα συνεκτική μαρξιστική απάντηση, μια μορφή επανεθεμελίωσης του μαρξιστικού παραδείγματος, μια δημιουργική σύνθεση υπό την ηγεμονία του μαρξισμού. Μέσα στο κλίμα λοιπόν της σύγκρουσης ανάμεσα σε μεταμοντέρνους και μαρξιστές ξεπήδησε στο Ρέθυμνο μια ευρύτερη ιστοριογραφική αναζήτηση η οποία επιχειρούσε να υπερβεί διαλεκτικά την σύγκρουση. Όπως κατανοώ εγώ αυτήν την διαδικασία, στόχος της ήταν να αναμετρηθεί και να διαλεχθεί με σημαντικές κατακτήσεις της σύγχρονης διεθνούς και να τις μεταφέρει στο ελληνικό ιστοριογραφικό τοπίο ιστοριογραφίας κρατώντας αποστάσεις. Ήταν η άλλη εκδοχή του προτάγματος για έναν νέο ιστοριογραφικό διαφωτισμό.

Το έργο του Ποταμιάνου λοιπόν τόσο στην εκτεταμένη εκδοχή του, δηλαδή στην διατριβή του, όσο και στην σύντομη εκδοχή του, δηλαδή στο βιβλίο, είναι ένα από τα πιο πετυχημένα παιδιά αυτών των αναζητήσεων. Δεν είναι βέβαια μόνο το δικό του έργο, αλλά μια σειρά από σημαντικές διατριβές και μελέτες που έχουν ακριβώς αυτό το στοιχείο ως κοινό σημείο αναφοράς, ενώ πολλές από αυτές συνομιλούν μεταξύ τους συγκροτώντας ενδεχομένως και μια μορφή σχολής. Συγκεκριμένα όμως οι μικροαστοί νοικοκυραίοι του Ποταμιάνου συνιστούν ένα μεγάλο συνθετικό ιστορικό έργο, μια κομβική συμβολή στην συζήτηση για τις τάξεις στην Ελλάδα και ο Νίκος αναδεικνύεται μέσα από αυτήν τη μελέτη μαζί με πολλές άλλες δουλειές του σε έναν από τους καλύτερους νέους μαρξιστές θεωρητικούς και ως εκ τούτου σε έναν από τους πιο σημαντικούς νέους ιστορικούς.

Στην εισαγωγή της μελέτης του, ο Ποταμιάνος καταπιάνεται λοιπόν με την θεωρία των τάξεων επιχειρώντας να δομήσει το δικό του νέο επιστημονικό παράδειγμα για τους μικροαστούς. Ωστόσο, τόσο η διεθνής και όσο και η εγχώρια αντιπαράθεση ξεκίνησε έχοντας ως πεδίο μελέτης κυρίως την εργατική τάξη και δευτερευόντως την αστική τάξη. Έχει πολύ δίκιο συνεπώς όταν σημειώνει πως η συζήτηση για τον ταξικό χαρακτήρα των μικροαστών «έμεινε εν πολλοίς έξω από τις διαμάχες σχετικά με την τάξη, που κατέληξαν στον εξοβελισμό της τελευταίας από τα κυρίαρχα στην επιστημονική κοινότητα αναλυτικά εργαλεία». Ο ίδιος εισέρχεται επομένως σε αυτό μεγάλο διάλογο δυναμικά και με πρωτότυπο τρόπο φέρνοντας στην επιφάνεια τους ξεχασμένους μικροαστούς. Η επιλογή αυτή κατά την άποψή μου κρύβει έναν άσσο στο μανίκι. Εάν η ρευστότητα των τάξεων αποτελεί ένα βασικό επιχείρημα στην αποδόμηση της έννοιας της εργατικής ή της αστικής τάξης, καθώς θεωρούνται δυσδιάκριτα τα όρια με τους μικροαστούς με αποτέλεσμα να καθίσταται δύσκολη η δυνατότητα ακριβών ορισμών, τότε αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να στραφούμε ακριβώς στους μικροαστούς, στην τάξη δηλαδή με την οποία οι εργάτες και οι αστοί συνορεύουν. Με αυτόν τον τρόπο, οι μικροαστοί βρίσκονται από το περιθώριο στο επίκεντρο διεκδικώντας να δώσουν τη μεγάλη απάντηση. Και ο Νίκος δεν κομπάζει, δεν φοβάται να αναμετρηθεί με τις μεγάλες αφηγήσεις, αλλά αναζητά να φτιάξει μια τέτοια για τους μικροαστούς. Ο ίδιος βέβαια δεν υποστηρίζει ότι η απάντησή του μπορεί να αποτελέσει ένα γενικότερο θεωρητικό μοντέλο για τις τάξεις. Αυτό θα κριθεί σε άλλες μελέτες. Προσωπικά, χρησιμοποιώ ως έναν βαθμό στη δική μου διατριβή το μοντέλο του Νίκου, αλλά και γενικότερα την ορολογία που γεννάει αυτό ως εναλλακτικό αναλυτικό εργαλείο.  

Ο Ποταμιάνος ξεκινάει την διαπραγμάτευση του θέματος βάζοντας ένα ερωτηματικό μετά από τη λέξη τάξη. Σηκώνει συνεπώς το γάντι και χωρίς δισταγμό απαντάει με ευθύτητα ως μαρξιστής χρησιμοποιώντας έναν ορισμό από τον de Ste Croix, τον διάσημο συγγραφέα του έργου Ο ταξικός αγώνας στον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Γράφει λοιπόν στην αρχή: «αντιλαμβανόμαστε τις τάξεις κατ’ αρχάς ως τη συλλογική κοινωνική έκφραση του γεγονότος της εκμετάλλευσης», των σχέσεων που αναπτύσσονται στη βάση της ιδιοποίησης από κάποιους πλεονάσματος που άλλοι παρήγαγαν». Και συνεχίζει: “εξ ορισμού ένα σημαντικό (και πάντως το πρωταρχικό) κομμάτι των σχέσεων ανάμεσα στις τάξεις αναπτύσσεται στο επίπεδο των παραγωγικών σχέσεων και αυτό δεν μπορεί παρά να σημαίνει ότι «η κοινή θέση στις σχέσεις παραγωγής εγγυάται μια ενδογενή τάση για κοινή συλλογική δράση» (της οποίας βέβαια η έκβαση και η μορφή είναι μια σύνθετη υπόθεση). Και αυτό θεωρεί ο ίδιος ότι είναι μια σημαντική παραδοχή κρατώντας όλες τις αναγκαίες επιφυλάξεις για τις οποίες κάποιος θα μπορούσε να τον κατηγορήσει για οικονομικό αναγωγισμό. Επιμένει όμως πως το κύριο θέμα είναι ότι τα διαδοχικά βήματα απομάκρυνσης της ανάλυσης των ιστορικών από το πρωτογενές αυτό επίπεδο έφθασαν στο σημείο που η αποσύνδεση της τάξης από τις σχέσεις παραγωγής την καθιστούσε πλέον άχρηστη ως αναλυτική κατηγορία. Κρίσιμη στιγμή σε αυτήν την πορεία ήταν η παραδοχή ότι τα κοινά ταξικά κοινά συμφέροντα αποτελούν εξ ολοκλήρου μια κατασκευή που συντελείται στο επίπεδο του πολιτικού λόγου. Όμως όπως επισημαίνει ο ίδιος «όσο σημαντικό και αν είναι το συγκεκριμένο επίπεδο για την άρθρωσή τους, οι πιθανές εκδοχές ταξικού συμφέροντος δεν είναι άπειρες ούτε ισοδύναμες». Με άλλα λόγια, ο Ποταμιάνος χωρίς να εγκαταλείπει την πλευρά των ταυτοτήτων επιμένει ότι σε τελική ανάλυση είναι οι παραγωγικές σχέσεις.

Στη συνέχεια ο Νίκος αναμετριέται με διάφορες θεωρίες για τους μικροαστούς για να καταλήξει σε έναν ορισμό. Ορίζοντας την παραδοσιακή μικροαστική τάξη εντός του καπιταλισμού και αποσυνδέοντάς την από την απλή εμπορευματική παραγωγή, όπως προτείνει ο Πουλαντζάς, υποστηρίζει ότι αποτελεί τάξη στο εσωτερικό της οποίας ενυπάρχουν αντιφατικά οι δύο πόλοι του καπιταλισμού κάτι που συνεπάγεται μια μη πάγια θέση των φορέων της ως προς τις σχέσεις εκμετάλλευσης». Αυτός ο ορισμός δεν αρνείται λοιπόν την ρευστότητα και την θολή θέση του μικροαστού, αλλά επιχειρεί να εντάξει αυτό το στοιχείο στα συνεκτικά χαρακτηριστικά. Προτείνει δηλαδή αντί να αρνηθεί στην παραδοσιακή μικροαστική τάξη τον χαρακτήρα της τάξης εξαιτίας της ρευστότητας να ενσωματώσει ως δομικό χαρακτηριστικό τις εγγενείς αντιφάσεις και δυσκολίες συγκρότησης αφήνοντας ανοιχτή την έκβαση του ποια θα είναι κάθε φορά η ακριβής θέση ως προς τις σχέσεις εκμετάλλευσης, τόσο κάθε μονάδας ξεχωριστά όσο και του πυρήνα που πρωτοστατεί στη συγκρότηση του ταξικού πόλου. Και η τελευταία φράση είναι η βασική αναλυτική πρόταση και ιδέα που εισάγει ο Ποταμιάνος

Ορίζοντας με την έννοια ταξικός πόλος δεν εννοεί τον πιο σταθερό μέσα στην όλη κοινωνική ρευστότητα δημογραφικό και κοινωνικό πυρήνα των τάξεων, παρότι ασφαλώς σχετίζεται στενά με αυτόν. Ταξικό πόλο αποκαλεί τον οργανωτικό, πολιτικό και ιδεολογικό πυρήνα που διεξάγει την πάλη για την τάξη: συγκροτεί και διακινεί μια ταυτότητα, απευθύνει ταξικές εγκλήσεις, διαμορφώνει και προπαγανδίζει αιτήματα, διατυπώνει τα συλλογικά συμφέροντα που ορίζουν την τάξη και τα διατηρεί αρθρωμένα, αγωνίζεται να προσελκύσει κομμάτια περιφερειακά και αμφιταλαντευόμενα. Με άλλα λόγια «ο ταξικός πόλος συνιστά την οργανωτική, θεσμική και ιδεολογική υποδομή που περιορίζει τα αποτελέσματα της κοινωνικής ρευστότητας, λειτουργεί ανασχετικά ως προς την αποδόμηση της τάξης, υποστηρίζει την αναπαραγωγή της».

Με την θεωρητική αυτή πρόταση ο Νίκος έρχεται επομένως με ένα δυνατό χαρτί να τοποθετηθεί στην συνολική συζήτηση περί διαμόρφωσης των τάξεων στην Ελλάδα, αλλά και διεθνώς με βάση τις μετατομσιανές προσεγγίσεις. Η συμβολή του E. P. Thompson έγκειται ότι πρώτος αμφισβήτησε τη μαρξιστική οπτική του Ένγκελς αντιπροτείνοντας ουσιαστικά ένα νέο «βρετανικό» παράδειγμα. Σύμφωνα με αυτό οι βιομηχανικοί εργάτες νέου τύπου παρέμεναν ακόμα μειοψηφία μέσα στον εργατικό πληθυσμό, ενώ ακόμα μέχρι το 1830 το πρότυπο του «μέσου άνδρα εργάτη» αντιστοιχούσε σε έναν ενήλικα άντρα βαμβακουργό χειροτεχνίτη. Η διαμόρφωση της εργατικής τάξης, μια διαδικασία όχι μόνο οικονομική, αλλά εξίσου πολιτική και πολιτισμική, προέκυψε από τη συμμετοχή κυρίως αυτών των στρωμάτων.  Η νέα αυτή οπτική οδήγησε διεθνώς σε μια ερευνητική στροφή προς τα στρώματα των ειδικευμένων χειροτεχνιτών και κατ’ επέκταση τις συντεχνίες, ενώ αποτέλεσε τη βάση για την κοινωνική και πολιτισμική προσέγγιση της ιστορίας της εργασίας και του εργατικού κινήματος. Ουσιαστικά, ο Thompson πυροδότησε έναν διεθνή ιστοριογραφικό διάλογο, αλλά και συναγωνισμό για τη μεταφορά του τομσιανού παραδείγματος σε άλλες χώρες ή και σε άλλες περιοχές. Δεκάδες έως και εκατοντάδες μελέτες παράγονταν για δεκαετίες με τον τίτλο the making. Υπήρξαν πολλές μελέτες που αμφισβήτησαν μερικώς ή διόρθωσαν το παράδειγμα Thompson, ενώ όσοι διαφώνησαν πλήρως αναγκάστηκαν να αναμετρηθούν με αυτό.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 ξεκίνησε ένας σοβαρός, αν και πολύ έντονο στην αρχή, επιστημονικός και δημόσιος διάλογο ανανεώνοντας την ελληνική ιστοριογραφία. Σε μεγάλο βαθμό ωστόσο, αναπαράχθηκαν κάποια συγκεκριμένα ιστοριογραφικά δίπολα που αναπτύχθηκαν στην διεθνή μετατομσιανή βιβλιογραφία. Σε αυτό το πολυπρισματικό μετατομσιανό ρεύμα ανήκουν οι θεμελιακές για την ιστοριογραφία της εργατικής τάξης δουλειές των Γιώργου Παπαγεωργίου, Χαράλαμπου Γκούτου, Έφης Αβδελά, Αντώνη Λιάκου, Κώστα Φουντανόπουλου, Δήμητρας Λαμπροπούλου, Ποθητής Χατζαρούλας.  Κριτικά με αυτό το ρεύμα συνομιλεί η δουλειά της Λήδας Παπαστεφανάκη.  Εντελώς, στον αντίποδα κινούνται οι μελέτες του Αναστάση Γκίκα και του Σταμάτη Λιαδάκη.  Οι πρώτοι γενικά αποδίδουν κεντρική σημασία στα συντεχνιάζοντα χειροτεχνικά στρώματα, ενώ οι δεύτεροι γενικά στα κυρίως βιομηχανικά με την διαφορά ότι η Παπαστεφανάκη χρησιμοποιεί το αναλυτικό εργαλείο του φύλου στα πλαίσια μιας γενικότερης θεωρίας της εργασίας. Ο Νίκος λοιπόν προτείνει ένα συνεκτικό μοντέλο διαμόρφωσης της μικροαστικής τάξης, ένα the making για τους μικροαστούς. Με αυτόν τον τρόπο κατά την άποψή μου κλείνει οριστικά τις αμφισβητήσεις και επιτρέπει από καλύτερες θέσεις να γραφτεί το the making της ελληνικής εργατικής τάξης. Στα σημεία τα οποία κάποιος μπορεί να αμφισβητήσει την σταθερότητα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον όρο ταξικό πόλο με τα ίδια ακριβώς επιχειρήματα. Ο ταξικός πόλος σε αυτήν την περίπτωση θα είναι οι συγκροτημένες εργατικές οργανώσεις και οι ιδεολογίες τους. Ένα ερώτημα για το σήμερα είναι εάν και κατά πόσο αυτή η ορολογία και αυτή η ιστοριογραφική συζήτηση μπορεί να μας βοηθήσει στο να ξεδιαλύνουμε το σύγχρονο κουβάρι της συγκρότησης των τάξεων και ιδιαίτερα της εργατικής τάξης.

Τρίτη, 1 Νοεμβρίου 2016

"Ευγενή παχύδερμα και πάσχοντες εργάτες. Επίκαιρες ιστορίες από τις αρχές του 20ού αι."

Εκδόσεις Ασίνη

 

Αγαπητές φίλες και φίλοι,

Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις μας το νέο βιβλίο του Νίκου Ποταμιάνου, με τίτλο "Ευγενή παχύδερμα και πάσχοντες εργάτες. Επίκαιρες ιστορίες από τις αρχές του 20ού αι."  Αθήνα, 2016, 12Χ17, σ. 188
ISBN: 978-618-82026-9-6
Τιμή: 10 ευρώ (με ΦΠΑ)
 

πόσοι μας διάβασαν: