Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, Β Τόμος, από το 1949 έως την δωδέκατη ολομέλεια

Φέρνουμε στην δημοσιότητα το κείμενο του δοκιμίου της ιστορίας του ΚΚΕ που διαμορφώνει το Κομμουνιστικό Κόμμα αυτήν την περίοδο. Πρόκειται για ένα εξαιρετικού ενδιαφέροντος ντοκουμέντο καθώς αφορά την σημερινή άποψη του κόμματος για την ιστορία του. Στοιχεία του κειμένου είχαν δημοσιευτεί από την εφημερίδα Το Βήμα και είχαν προκαλέσει ποικίλλες αντιδράσεις. Είναι πολύ σημαντικό ένα Κόμμα να συγγράφει την ιστορία του και ακόμα πιο σημαντικό να καταγράφει κανείς τις μετατοπίσεις σε κομβικά θέματα.
Κώστας Παλούκης

μπορείτε να το διαβάσετε μέσα
α) από το έγγραφαgoogles:
 Δοκίμιο ιστορίας ΚΚΕ, Β Τόμος,


β) από το scribd:
Δοκίμιο Ιστορίας KKE από το 1949 στην 12 Ολομέλεια

Ο Γρηγόρης Λαμπράκης

Ο Γρηγόρης Λαμπράκης (1912 - 22 Μαΐου 1963) υπήρξε γιατρός, αθλητής και πολιτικός της αριστεράς. Μια από τις πιο δυναμικές και σημαντικές προσωπικότητες του ελληνικού αριστερού κινήματος, πρωταγωνίστησε στους αγώνες για την Διεθνή Ύφεση και δολοφονήθηκε για αυτή τη δράση του από παρακρατικούς. Η δολοφονία του υπήρξε ορόσημο και ο ίδιος σύμβολο στους μετέπειτα πολιτικούς αγώνες για την εμπέδωση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στην Ελλάδα. Γεννήθηκε στην Κερασίτσα Αρκαδίας, ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές του σπουδές στην Τρίπολη και ύστερα από εξετάσεις γράφτηκε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ειδικεύτηκε στη Γυναικολογία – Μαιευτική και το 1950 αναγορεύτηκε Υφηγητής στην Έδρα της Γυναικολογίας Μαιευτικής. Με τον αθλητισμό ασχολήθηκε από την εφηβική του ηλικία. Μέλος της Εθνικής Ομάδας Στίβου κατά τον μεσοπόλεμο κατέκτησε πολλές πανελλήνιες και βαλκανικές νίκες και κατείχε για 23 χρόνια, από το 1936 ως το 1959, το πανελλήνιο ρεκόρ στο μήκος με επίδοση 7,37 μ. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής εντάχθηκε στο ΕΑΜ. Το 1943 μαζί με άλλους συναθλητές του ίδρυσε την «Ένωση Ελλήνων Αθλητών», η οποία διοργάνωσε αγώνες και με τα έσοδα ενίσχυσε τα συσσίτια. Το 1961 πολιτεύτηκε με την ΕΔΑ ως συνεργαζόμενος υποψήφιος και εκλέχτηκε βουλευτής Πειραιά. Υπήρξε ιδρυτικό και ηγετικό μέλος του Ελληνικού Κινήματος για την Ειρήνη. Το Διεθνές Κίνημα για την Ειρήνη αναπτύχθηκε αμέσως μετά την καταστροφή της Χιροσίμα από την πρώτη ατομική βόμβα. Έτσι, το 1949 ιδρύθηκε το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ειρήνης με τη συμμετοχή πολλών διανοουμένων. Βασικό αίτημα ο αφοπλισμός. Στις 15 Μάη 1955 δημοσιεύεται ιδρυτική διακήρυξη της Ελληνικής Επιτροπής για τη Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη (ΕΕΔΥΕ) που υπογράφουν 77 προσωπικότητες της δημόσιας ζωής. Στις 24 Ιούνη του 1962, πραγματοποιείται το Α' Εθνικό Συνέδριο της ΕΕΔΥΕ για την ειρήνη και τον αφοπλισμό με θέματα το  Ελληνικό και διεθνές φιλειρηνικό κίνημα, τον αφοπλισμό και την ειρήνη και την απύραυλη Βαλκανική. Το Συνέδριο επανεκλέγει Πρόεδρο της ΕΕΔΥΕ τον Ανδρέα Ζάκκα και αντιπρόεδρο το βουλευτή Γρηγόρη Λαμπράκη. Στις 4-7 Γενάρη 1963 η ΕΕΔΥΕ παίρνει μέρος στη Διεθνή Διάσκεψη των κινημάτων για τον αφοπλισμό στην Οξφόρδη. Μετά από προτάσεις του Λαμπράκη, η Διάσκεψη ασχολείται με τα ζητήματα αποπυρηνικοποιημένης ζώνης στα Βαλκάνια, της αντίθεσης του ελληνικού λαού για τη δημιουργία πυραυλικών βάσεων στην Κρήτη και με το ζήτημα των ελλήνων πολιτικών κρατουμένων. Στις 12-15 Απρίλη του 1963 αντιπροσωπεία της ΕΕΔΥΕ με επικεφαλής το Λαμπράκη παίρνει μέρος στην πορεία ειρήνης από το Ολντερμάστον στο Λονδίνο. Ήδη από τις αρχές του 1963, με την καθοδήγηση της ΕΔΑ, συγκροτήθηκε μια επιτροπή που σκοπό είχε να προετοιμάσει των πρώτη Πορεία Ειρήνης που θα ξεκινούσε από το Μαραθώνα και θα κατέληγε στην Πνύκα και ακριβώς γι' αυτό το λόγο ονομάστηκε «Μαραθώνια». Στην επιτροπή συμμετείχε η Ελληνική Επιτροπή για τη Διεθνή Υφεση και Ειρήνη (ΕΕΔΥΕ). Η πορεία ορίστηκε να γίνει στις 21 Απριλίου 1963 αλλά η τότε κυβέρνηση του Κ. Καραμανλή φρόντισε να την απαγορεύσει, παρά το γεγονός ότι τέτοιες εκδηλώσεις γίνονταν σε ολόκληρη την Ευρώπη και το αντιπυρηνικό κίνημα λάμβανε τεράστιες διαστάσεις. Στην Ελλάδα, η λέξη «Ειρήνη» παρέμενε απαγορευμένη. Παρόλα αυτά η Α' μαραθώνια πορεία ειρήνης πραγματοποιείται. Όλος ο κρατικός και πα­ρακρατικός μηχανισμός είχε κινητοποιηθεί με σκοπό να εμποδίσει τις χιλιάδες που εισρέουν από κάθε γωνιά της χώρας. Η περιφρόνηση της απαγόρευσης από τον λαό προκάλεσε παρατεταμένες συμπλοκές με 2000 συλλήψεις και 300 τραυματίες. Ο Γρ. Λαμπράκης κατεβαίνει στο αυτοκίνητό του όπου τοποθετεί ένα μαύρο πανί με το σήμα του πυρηνικού αφοπλισμού και τη λέξη ΕΛΛΑΣ. Το ίδιο πανί κρατούσε πριν από 11 στην πασχαλινή πορεία ειρήνης του Ολντερμάστον. Καταφέρνει να περάσει όλα τα μπλόκα που ήταν στημένο σε όλη τη διαδρομή για τον Μαραθώνα. Τελικά, ύστερα από πλήθος εμποδίων, προκλήσεων και απαγορεύσεων, ο Λαμπράκης κατάφερε να υψώσει στον τύμβο του Μαραθώνα το λάβαρο του αγώνα για τον αφοπλισμό, που κουβαλούσε μαζί του. Ξεκίνησε συμβολικά την πορεία από τον Μαραθώνα προς την Πνύκα. Άλλοτε τρέχοντας και άλλοτε περπατώντας με το πανό στα χέρια του και κάτω από τις απειλές χωροφυλάκων και παρακρατικών, με συχνές στάσεις και συμπλοκές κατάφερε να φτάσει ως τη διασταύρωση της Ραφήνας.
Εκεί οι αρχές ασφαλείας και οι τραμπούκοι θα επιχειρήσουν να τον σταματήσουν, αλλά η προσπάθειά τους θα αποτύχει χάρη στην επέμβαση όσων τον συνοδεύουν, των δημοσιογράφων και κατοίκων της περιοχής. Ο Λαμπράκης και οι συνοδοί του θα συνεχίσουν. Κοντά στο Πικέρμι θα συλληφθούν όλοι όσοι τον ακολουθούν, πλην του ιδίου και της Γ. Λιναρδάτου. Κοντά στο Χαρβάτι θα συλληφθεί και ο Λαμπράκης και θα εγκαταλειφθεί στη Νέα Ιωνία. Η φωτογραφία του έκανε το γύρο του κόσμου και τον έκανε διεθνώς γνωστό. Αμέσως μετά μετέβη στο Λονδίνο για να συμπαρασταθεί στους Έλληνες και Άγγλους διαδηλωτές που ζητούσαν την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων στην Ελλάδα. Στόχος των διαδηλωτών ήταν η βασίλισσα Φρειδερίκη, η οποία βρισκόταν στην αγγλική πρωτεύουσα προκειμένου να παραστεί σε βασιλικούς γάμους. Ο Γρηγόρης Λαμπράκης με όλη αυτήν τη δράση του αναδείχθηκε στον πιο λαμπρό πολιτικό του δημοκρατικού και αριστερού κινήματος της εποχής. Σύντομα όμως θα δεχθεί την εκδικητικότητα του καθεστώτος. Το βράδυ της 22 Μαΐου 1963 ο Λαμπράκης μίλησε σε εκδήλωση που διοργάνωσε στη Θεσσαλονίκη η Επιτροπή για τη Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη. Πριν ακόμα η εκδήλωση ξεκινήσει, πλήθος παρακρατικών και αστυνομικών με πολιτικά είχαν καταλάβει τα γειτονικά πεζοδρόμια, κραυγάζοντας συνθήματα και προπηλακίζοντας όσους προσέρχονταν στην αίθουσα για να πάρουν μέρος σε αυτή. Άλλοι αστυνομικοί, ένστολοι, αν και παρόντες σε μεγάλο αριθμό δεν λάμβαναν κανένα μέτρο για την απώθηση των παρακρατικών, παρά τις διαμαρτυρίες των οργανωτών και του ίδιου του Λαμπράκη. Μάλιστα, ένας παρακρατικός κατόρθωσε να χτυπήσει το Λαμπράκη στο κεφάλι με ρόπαλο κατά την είσοδό του στην αίθουσα της εκδήλωσης, τραυματίζοντάς τον ελαφρά. Σοβαρά, αντίθετα, τραυματίστηκε ένας άλλος αριστερός βουλευτής, ο Γιώργος Τσαρουχάς. Κατά την έξοδο από την αίθουσα μετά το τέλος της εκδήλωσης στο χώρο βρίσκονταν μόνο αστυνομικοί και παρακρατικοί. Τότε εμφανίστηκε ένα τρίκυκλο από το πουθενά, πλησίασε το Λαμπράκη με ιλιγγιώδη ταχύτητα και τον έριξε στο έδαφος. Κανείς αστυνομικός δεν κινήθηκε για να εμποδίσει το τρίκυκλο πριν το χτύπημα, να συλλάβει τον οδηγό του μετά, ή ακόμα και να βοηθήσει τον αιμόφυρτο Λαμπράκη. Τους δολοφόνους συνέλαβε ένας πλασιέ, ο Μανόλης Χατζηαποστόλου, που πήδησε αστραπιαία στην καρότσα του τρίκυκλου, χτυπήθηκε μαζί τους και τους παρέδωσε σε έναν αστυνομικό που δεν γνώριζε το συμβάν. Ο οδηγός ήταν ο Σπύρος Γκοτζαμάνης και ο δολοφόνος ο Μανώλης Εμμανουηλίδης. Ο Λαμπράκης μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο σε κωματώδη κατάσταση. Πέθανε τέσσερις μέρες αργότερα. Η δολοφονία του προκάλεσε τεράστια πολιτική κρίση. Ο κεντρώος και αριστερός τύπος έγραφε για οργανωμένο σχέδιο δολοφονίας φόνο κατηγορούσε την κυβέρνηση. Την κηδεία του Λαμπράκη παρακολούθησε πλήθος 500.000 ανθρώπων, μέσα σε τεταμένο κλίμα. Η επίσημη εκδοχή της χωροφυλακής ήταν ότι επρόκειτο για τροχαίο ατύχημα και αυτήν υιοθέτησε αρχικά και η κυβέρνηση. Ακολούθησαν ανακρίσεις από τον ανακριτή Χρήστο Σαρτζετάκη και τον αντιεισαγγελέα Δημήτριο Παπαντωνίου. Και οι δύο αντιμετώπισαν την προκλητική παρέμβαση του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και μετέπειτα πρωθυπουργού της Χούντας Κ. Κόλλια και την παρελκυστική τακτική της χωροφυλακής η οποία απέκρυβε κρίσιμα στοιχεία. Παρόλα αυτά η ανακριτική επιτροπή επέμεινε στο έργο της. Αποκάλυψε το τεράστιο δίκτυο παρακρατικών αποτελούμενο από σημαντικά στελέχη της χωροφυλακής και το προσχεδιασμένο της δολοφονίας. Η κυβέρνηση Καραμανλή παραιτείται κάτω από τη λαϊκή κατακραυγή και όλοι οι κατηγορούμενοι για τη δολοφονία συλλαμβάνονται. Ακολουθούν εκλογές στις οποίες αναδεικνύεται κυβέρνηση η Ένωση Κέντρου. Ιδρύεται η Δημοκρατική Κίνηση Νέων Γρηγόρης Λαμπράκης και σύντομα μαζί με τη νεολαία της ΕΔΑ ιδρύεται η Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκης με ηγέτη τον Μίκη Θεοδωράκη. Ο Γρηγόρης Λαμπράκης αποτέλεσε έτσι ένα ηρωικό και ηθικό παράδειγμα για τον δημοκρατικό κόσμο. Το όνομά του ακούγεται σχεδόν πάντα σε κάθε νεολαιϊστική κινητοποίηση. Η ιστορία του έγινε βιβλίο από τον Βασίλη Βασιλικό, το Ζήτα, και αμέσως γυρίστηκε ταινία στη Γαλλία από τον Κώστα Γαβρά.

Δημήτρης Στρατής

Ο Δημήτρης Στρατής (Άνδρο 1889 – Αθήνα
1970) υπήρξε σημαντικός σοσιαλιστής
συνδικαλιστής, ηγετικό στέλεχος του
σιδηροδρομικού συνδικαλιστικού κινήματος.
Από το 1909 εργάστηκε ως σιδηροδρομικός
υπάλληλος. Τα σιδηροδρομικά σωματεία
ήταν από τα καλύτερα οργανωμένα της εποχής
και με υψηλό ποσοστό συμμετοχής των εργατών.
Είχαν μέσω κινητοποιήσεων κατακτήσει
αποδοχές και παροχές που τους κατέτασσαν
σε ένα είδος εργατικής αριστοκρατίας
της εποχής. Για αυτό το λόγο είχε αναπτυχθεί
στο εσωτερικό τους ένα σοσιαλδημοκρατικό
ρεύμα δυτικοευρωπαϊκού τύπου.  Ο Δημήτριος
Στρατής θα εκφράσει ακριβώς αυτό το ρεύμα.
Το 1920 πρωταγωνιστεί στο Πανελλήνιο Συνέδριο
συγκρότηση της Πανελληνίου Ομοσπονδίας
Σιδηροδρομικών και εκλέγεται μέλος της
πρώτης πενταμελούς διοίκησής του. Στα
τέλη του 1921 συμμετείχε στην ηγεσία μιας
πολύ μαζικής και δυναμικής απεργίας των
σιδηροδρομικών, η οποία αντιμετωπίστηκε
με επέμβαση ευζωνικών ταγμάτων. Ο Στρατής
μαζί με άλλα μέλη της απεργιακής επιτροπής
στάλθηκε στο μέτωπο. Τον Μάρτιο του 1926
συμμετέχει στο 3^ο Συνέδριο της ΓΣΕΕ
εκπροσωπώντας την σοσιαλιστική παράταξη
των σιδηροδρομικών. Σε αυτό το Συνέδριο
ξεκινάει η συμμαχία των σοσιαλιστικών
και συντηρητικών παρατάξεων εναντίον
των κομμουνιστών. Προϊόν αυτού του μετώπου
θα είναι η ανατροπή της διοίκησης των
κομμουνιστών. Ο ίδιος ο Στρατής αναλαμβάνει
γραμματέας της ΓΣΕΕ, αλλά σύντομα ανατρέπεται.
Στο 5^ο Συνέδριο της ΓΣΕΕ του 1930 η
συμμαχία των παρατάξεων Ιωάννη Καλομοίρη
και Αριστείδη Δημητράτου θα αποκλείσουν
με τη σειρά τους την παράταξη του Στρατή.
Στα 1926-29 πρωτοστάτησε στη συγκρότηση
της Κίνησης των Ανεξάρτητων Εργατικών
Συνδικάτων, στην οποία συμμετείχαν σωματεία
και συνδικάτα που δε συμμετείχαν ούτε
στη ΓΣΕΕ ούτε στην ΕΓΣΕΕ. Στο 4^ο
Συνέδριο του 1928, η παράταξη του Στρατή
μαζί με την παράταξη του Δημητράτου πρωτοστατούν
σε διαγραφές και αποκλεισμούς αριστερών
αντιπροσώπων με αποτέλεσμα τη διάσπαση
του εργατικού κινήματος, αφού την επόμενη
χρονιά ιδρύεται η Ενωτική ΓΣΕΕ. Το 1928
συμμετέχει στις διεργασίες της ίδρυσης
ενός Σοσιαλιστικό Κόμματος Ελλάδας μαζί
με τον Γιαννιό και άλλους σοσιαλιστές.
Το 1929 εκλέγεται εργατικός γερουσιαστής,
ως εκπρόσωπος του εργατικού συνδικαλιστικού
κινήματος. Η εκλογή του αυτή θα προκαλέσει
διαφωνίες όμως ανάμεσα στους συνδικαλιστές
ηγέτες και τους σοσιαλιστές του Γιαννιού
και δε θα επιτρέψουν την τελεσφόρηση
του εγχειρήματος της ίδρυσης νέου Κόμματος.
Ο ίδιος συμβάλλει σε αυτή τη διάσπαση
καθώς ενθαρρύνει μέσα από την «Εργατική
Σοσιαλιστική Παράταξη Πειραιώς» την
ανάδυση Σοσιαλιστικών Ομίλων χωρίς την
κηδεμονία του ΣΚΕ. Το 1932 συμμετέχει στις
διεργασίες ιδρύσεως Ανεξάρτητου Σοσιαλιστικού
Κόμματος που και αυτές δεν θα καρποφορήσουν.
Η κίνηση των Ανεξάρτητων Εργατικών Συνδικάτων
μαζί με τους «αχρωμάτιστους» του Δ. Μαργιόλη,
ορισμένους αρχειομαρξιστές και τους
Καλύβα και Κανασουσάκη του ΕΚΑ ίδρυσαν
το 1934 μια Τρίτη συνομοσπονδία, την «Πανελλαδική
Συνομοσπονδία Εργασίας». Το 1935 η ΠΣΕ προσχωρεί
στη ΓΣΕΕ και ξαναγίνεται μέλος της μέχρι
τη δικτατορία του Μεταξά. Τον Σεπτέμβριο
του 1941 προσχωρεί στο Εργατικό ΕΑΜ και
γίνεται μέλος της ηγεσίας του, ως εκπρόσωπος
της Σοσιαλιστικής Συνδικαλιστικής Παράταξης.
Συμμετέχει στην ηγεσία της ΕΛΔ-ΣΚΕ κατόπιν
ΣΚ-ΕΛΔ. Από το 1944 έως το 1947 συμμετέχει
στην ηγεσία της ΓΣΕΕ. Το 1949 ίδρυσε το Κίνημα
Ελεύθερου Συνδικαλισμού (ΚΕΣ). Το ΚΕΣ
εξέδωσε την εφημερίδα Ελεύθερα Συνδικάτα.
Διευθυντής της εφημερίδας εμφανίζεται
ο ίδιος ο Στρατής. Το 1953 έγινε μέλος του
Δημοκρατικού Κόμματος Εργαζόμενου Λαού,
από το οποίο αποχώρησε σύντομα. Το 1955
το ΚΕΣ συγχωνεύεται με το Ενιαίο Συνδικαλιστικό
Κίνημα Ελλάδας, τη συνδικαλιστική παράταξη
της ΕΔΑ και συγκροτείται το Δημοκρατικό
Συνδικαλιστικό Κίνημα. Ο ίδιος ο Στρατής
αναλαμβάνει πρόεδρος μέχρι και τη διάλυσή
του από την δικτατορία του 1967. Στα 1963 εκλέχτηκε
βουλευτής με την ΕΔΑ. Με την επιβολή της
δικτατορίας εξορίστηκε στη Γυάρο και
στη συνέχεια στη Λέρο. Το 1970 πέθανε.

Ο Ηλίας Ηλιού (Κάστρο Λήμνου 1904 – Α...

 Ο Ηλίας Ηλιού (Κάστρο Λήμνου 1904 – Αθήνα
1985) δικηγόρος υπήρξε μέλος Εργατοαγροτικού Κόμματος, στη συνέχεια του ΚΚΕ και
αργότερα βουλευτής, δικηγόρος και Πρόεδρος της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς.
Υπήρξε πραγματικά κορυφαία προσωπικότητα του τόπου, φορέας ήθους, αρετής,
πολιτισμού με την παρουσία του στον πολιτικό, επιστημονικό και πνευματικό τομέα
για μισό αιώνα. Χάρις σ' αυτόν, και σ' ελάχιστους άλλους, οι θέσεις της
Αριστεράς αναπτύχθηκαν με σαφήνεια, σπάνια ευγλωττία και με μια γλώσσα που δεν
είχε τίποτα το κομματικά δογματικό. Ο ορθός λόγος και η ποιότητα ήταν τα
χαρακτηριστικά της παρουσίας του στο βήμα της Βουλής. Νομικός με σπάνια γενική
παιδεία και μετριοπαθής πολιτικός έχαιρε ιδιαίτερης εκτίμησης από όλες τις
πολιτικές πτέρυγες της Βουλής. Γιός του Φίλιππου Ηλιού ολοκλήρωσε τις σχολικές
του σπουδές στη Μυτιλήνη και γράφτηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου
Αθηνών. Σταδιοδρόμησε στα Πρωτοδικεία Μυτιλήνης και Αθήνας και από το 1939 στον
Άρειο Πάγο. Από τη δικηγορία αποσύρθηκε το 1966. Στα νεανικά του χρόνια
συνεργάστηκε στα λογοτεχνικά περιοδικά “Νουμάς” (του οποίου υπήρξε και μέλος
της συντακτικής επιτροπής), “Φιλική Εταιρεία” και “Ελληνικά Γράμματα”. Ήδη από
το 1923 ασχολείται με την πολιτική, όταν ως φοιτητής εντάχθηκε στη νεολαία του
Αλέξανδρου Παπαναστασίου. Βρίσκεται έτσι στο πλευρό του ηγέτη και της παράταξης
εκείνης που θα προτάξει την ανάγκη τη συγκρότησης κοινωνικού κράτους και την
ίδρυση συνεταιριστικών δομών, αλλά το πιο σημαντικό θα υποστηρίξει με συνέπεια
και επιμονή το σύνθημα της αβασίλευτης δημοκρατίας προκαλώντας ενθουσιασμό σε
στρατιώτες και πρόσφυγες μετά την κατάρρευση του Μετώπου και στην πράξη θα
οδηγήσει τη χώρα στο αβασίλευτο δημοκρατικό πολίτευμα. Σε εκείνα τα χρόνια ο
Ηλιού γνωρίζει και τον Πασαλίδη Το 1932 και το 1936 ο Ηλιού κατέρχεται
υποψήφιος βουλευτής στη Λήμνο με το Εργατικό και Αγροτικό Κόμμα, όπως
ονομάζεται τότε το Κόμμα του Παπαναστασίου. Το Κόμμα με έμβλημα έναν αγρότη που
όργωνε υπό τον ανατέλλοντα ήλιο διαχωρίζεται από το βενιζελικό κόμμα στα
ζητήματα της εσωτερικής πολιτικής και ιδίως στην αυταρχοποίηση του πολιτικού
καθεστώτος, θα υπερασπιστεί μέχρι τέλους τη δημοκρατία. Κατά τη διάρκεια της
Κατοχής ο Ηλίας Ηλιού προσχώρησε στο ΕΑΜ και συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση.
Με τη λήξη των Δεκεμβριανών συνελήφθη από τους Βρετανούς για ένα μήνα. Αμέσως
μετά την απελευθέρωσή του, το 1945, έγινε μέλος του ΚΚΕ. Κατά τον Εμφύλιο
εκτοπίστηκε δύο φορές (Ικαρία, Μακρόνησος, Άη Στράτη). Το μεγάλο στοίχημα για
την Αριστερά ήταν να εκπροσωπηθεί στο Κοινοβούλιο. Έτσι, στις εκλογές του 1951
η Δεξιά ξαφνιάστηκε και δυσανασχέτησε όταν με το ψηφοδέλτιο της ΕΔΑ
αναδείχτηκαν πανηγυρικά οι εξόριστοι στον Άη Στράτη υποψήφιοι: Ηλιού,
Σαράφης, Πρωιμάκης, Γαβριηλίδης, Ιμβριώτης, Τσόχας και Χατζημιχάλης, η εκλογή
των οποίων ακυρώθηκε επειδή ήταν εξόριστοι. Μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής
της ΕΔΑ, της νέας μορφής του ηττημένου ΚΚΕ, μπήκε δραστήρια στους πολιτικούς
αγώνες και ιδιαίτερα εναντίον του νέου αντιδημοκρατικού συντάγματος που
ετοίμαζε το καθεστώς των νικητών του εμφυλίου, ενώ αναλαμβάνει την εκπροσώπηση
των αριστερών κατηγορούμενων. Επανεκλέχθηκε βουλευτής Λέσβου στις εκλογές 1956,
158, 1963 και Αθήνας το 1964. Σε πολύ δύσκολες συνθήκες αναλαμβάνει την
κοινοβουλευτική εκπροσώπηση της ΕΔΑ και ολόκληρη η κοινοβουλευτική του θητεία χαρακτηρίζεται
από κραταιές μάχες μέσα στην αίθουσα της Βουλής. Από αυτή τη θέση προειδοποίησε
την Ένωση Κέντρου, όταν κυβερνούσε, για τον κίνδυνο της δικτατορίας
κατονομάζοντας ως υποκινητή τον επερχόμενο αρχιπραξικοπηματία Παπαδόπουλο. Τότε
η ΕΔΑ καλούσε  σε ένα πλατύ
αντιδικτατορικό μέτωπο για την αποτροπή της δικτατορίας, αλλά η ηγεσία του ΚΚΕ
στο εξωτερικό, με γραμματέα τον Κ. Κολιγιάννη υποτιμούσε τον κίνδυνο της
δικτατορίας και προωθούσε την εντελώς λαθεμένη και μαξιμαλιστική γραμμή
"πάλη για την de jure και de facto νομιμοποίηση του ΚΚΕ". Ο ίδιος με
δριμύτατους λόγους θα καταγγείλει τις εκλογές νοθείας και στη συνέχεια τις
κυβερνήσεις της αποστασίας καλώντας διαρκώς την Ένωση Κέντρου σε πολιτική
συνενόηση. Όταν η προοπτική αυτή διαφαίνεται, ξεσπάει το πραξικόπημα. Ο ίδιος
συλαμβάνεται, βασανίζεται άγρια το βράδυ της 25ης Απριλίου 1967 στον

Ιππόδρομο μπροστά σε χιλιάδες συγκρατούμενους αριστερούς και εκτοπίζεται στη
Γυάρο. Η διαταγή του ξυλοδαρμού του στον Ιππόδρομο φαίνεται ότι ήρθε από τον
ίδιο τον Παπαδόπουλο. Από εκεί μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο των φυλακών Αβέρωφ
και σε άλλα νοσοκομεία, πάντα υπό πλήρη απομόνωση. Αφέθηκε ελεύθερος το 1970
για ανήκεστη βλάβη της υγείας του. Μετά την πτώση της Χούντας ανασυγκρότησε την
ΕΔΑ της οποίας και έγινε πρόεδρός της. Εξελέγη δε για δύο κοινοβουλευτικές
περιόδους βουλευτής με την Ενωμένη Αριστερά (1974) και με τη Συμμαχία (1977).
Πίστευε βαθιά πως η Ελλάδα είχε ανάγκη από ένα πλατύ δημοκρατικό -
πλουραλιστικό κόμμα αριστερής - σοσιαλιστικής δομής, ένα φορέα που δεν θα ήταν
αποκομμένος από τις ρίζες του μαρξισμού και του εργατικού κινήματος, αλλά χωρίς
τις "αγκυλώσεις" παλαιών μοντέλων. Ο ίδιος πρωτοστάτησε για την
ενότητα της αριστεράς, όταν οι συζητήσεις για το θέμα αυτό, είχαν πάρει ευθεία
έκταση τον πρώτο καιρό της

μεταπολίτευσης. Πολύ απογοητευμένος από τη διάσπαση και την εκλογική καθίζηση
της αριστεράς αποχωρεί από την ενεργό πολιτική ανάμιξη.

Ως νομικός και
πολιτικός ο Ηλίας Ηλιού, κέρδισε την εκτίμηση ευρύτερων κύκλων έξω από την
αριστερά. Έλαβε μέρος σε συνέδρια της Διεθνούς Εταιρείας Δημοκρατικών Νομικών
(1956, 1960) και της οργάνωσης για την Αμνηστία στην Ελλάδα (Παρίσι 1960,
1962), διετέλεσε μέλος της εταιρείας μελέτης και επιστημονικού σχεδιασμού
Επιστήμη  - Ανοικοδόμηση και του
Δημοκρατικού Συλλόγου Ελλήνων Επιστημόνων. Μελέτες του: Η ελληνική δημόσια και
ιδιωτική οικονομία (1960), Η αλήθεια για την Κοινή Αγορά (1962),
Οικονομικοκοινωνική υποδομή και προσδιορισμός πολιτικών στόχων (1965), Η κρίση
εξουσίας (1966), Το Σύνταγμα και οι παραβιάσεις του (1975), Πολιτικά Κείμενα
(1977), Οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (1978), Το μήνυμα του
Θουκυδίδη (1980) και η ρητορική του Αριστοτέλη (1984). Μεταφράσεις αρχαίων
συγγραφέων. Γιος του ήταν ο ιστορικός Φίλιππος Ηλιού και η Μαρία Ηλιού.

Κώστας Παλούκης εφημ. Σκριπ