Βγαίνουν στο φως τα αρχεία της ΕΛ.ΑΣ.

Δρομολογούνται οι διαδικασίες για το άνοιγμα των φακέλων των ελληνικών υπηρεσιών Ασφαλείας στους ερευνητές, όπως έχει προαναγγείλει και ο αναπληρωτής υπουργός Εσωτερικών Γιάννης Πανούσης

Τέσσερις δεκαετίες μετά τη δημοκρατική τομή της Μεταπολίτευσης, μια κρίσιμη πτυχή της ελληνικής ιστορίας του εικοστού αιώνα ίσως πάψει επιτέλους να παραμένει στη σκιά.
Ο λόγος για τα αρχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, το άνοιγμα των οποίων στους ερευνητές εξαγγέλθηκε από τον αναπληρωτή υπουργό Εσωτερικών Γιάννη Πανούση κατά τις πρόσφατες προγραμματικές δηλώσεις του (17/4).
Απαντώντας σε σχετικό ερώτημά μας, ο κ. Πανούσης επιβεβαιώνει πως «το αρχειακό αυτό υλικό αποτελεί κομμάτι της ιστορίας μας και θα πρέπει να είναι στη διάθεση των ερευνητών και κάθε ενδιαφερόμενου», ξεκαθαρίζοντας πως «η μελέτη της πραγματικής ιστορίας του τόπου μας σε καμιά περίπτωση δεν αποτελεί αναμόχλευση παθών».
Διατυπώνει, μάλιστα, την υπόθεση ότι «μέσα σ’ αυτούς τους υπηρεσιακούς φακέλους μπορεί να εντοπίσουμε και δημοκρατικά ψήγματα της Ελληνικής Αστυνομίας, παρά τα όσα συνήθως θρυλούνται».
Οσον αφορά τη χρηματοδότηση του έργου, ο αναπληρωτής υπουργός επισημαίνει τη δυνατότητα αξιοποίησης κονδυλίων του ΕΣΠΑ μέσω του Κέντρου Μελετών Ασφάλειας (ΚΕΜΕΑ), της ημιεπίσημης «δεξαμενής σκέψης» που ιδρύθηκε το 2005 επί υπουργίας Βουλγαράκη.

Ατομικοί φάκελοι...

Εγγραφα-ντοκουμέντα της Χωροφυλακής από το 1976-77 για διώξεις «κομμουνιστών» |

Επί της ουσίας, το άνοιγμα του ιστορικού αρχείου της ΕΛ.ΑΣ. αφορά δυο διαφορετικές κατηγορίες τεκμηρίων. Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει 2.110 ατομικούς φακέλους «προσωπικοτήτων» που διασώθηκαν το 1989 από την «εθνοενωτική» πυρά της Χαλυβουργικής, για να δοθούν αργότερα στην ιστορική έρευνα. Βάσει της σχετικής υπουργικής απόφασης της 7ης Σεπτεμβρίου 1989 (ΦΕΚ 672/Β/1989), το περιεχόμενό τους θα γινόταν προσιτό στους ενδιαφερόμενους ύστερα από μία 20ετία.
Λίγες όμως μέρες προτού εκπνεύσει αυτή η προθεσμία, νέα απόφαση των υπουργών Εσωτερικών και Δικαιοσύνης της κυβέρνησης Καραμανλή μετέθεσε χρονικά το άνοιγμά τους για άλλα 20 χρόνια (ΦΕΚ 1832/Β/2009 της 3/9/2009).
Η σημερινή κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο επίσπευσης αυτής της διαδικασίας για το 2017, οι σχετικές αποφάσεις δεν έχουν ωστόσο ακόμη οριστικοποιηθεί.
Ας ελπίσουμε ότι τελικά θα κατανικηθούν όσες αναστολές έχουν κληρονομηθεί από το παρελθόν, από τη στιγμή μάλιστα που παρόμοια υλικά είναι προσβάσιμα σε διεθνές επίπεδο.
Οπως και να το κάνουμε, είναι μάλλον προβληματικό οι Ελληνες ιστορικοί να μπορούν να μελετήσουν ατομικούς φακέλους Ελλήνων αντιστασιακών (π.χ. του Αρη Βελουχιώτη) που καταρτίστηκαν από τη βρετανική SOE και φυλάσσονται στα Εθνικά Αρχεία του Λονδίνου, όχι όμως και τα αντίστοιχα υλικά των ελληνικών υπηρεσιών Ασφαλείας!

...και υπηρεσιακό αρχείο

Εγγραφο-ντοκουμέντο της Χωροφυλακής από το 1976-77 για διώξεις «κομμουνιστών» |

Το δεύτερο «ανενεργό» αρχείο που αναμένεται ν’ αξιοποιηθεί, αποτελείται από περίπου 1.000 υπηρεσιακούς φακέλους της ΕΛ.ΑΣ. και των προκατόχων της (Χωροφυλακή και Αστυνομία Πόλεων), δεν περιλαμβάνει ατομικούς φακέλους και καλύπτει το χρονικό διάστημα από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια μέχρι τη δεκαετία του 1980.
Ο συνολικός όγκος του εκτιμάται σε περίπου 1.000.000 σελίδες και μεγάλο αριθμό φωτογραφιών.

Εγγραφο της Ασφάλειας του 1986 για τη συγκέντρωση «αναρχο-αριστεριστών» στη Νομική |

Είναι προφανές ότι το υλικό αυτό συνιστά πολύτιμη πηγή για τη μελέτη, τόσο της ποινικής εγκληματικότητας όσο και των μεθόδων καταπολέμησης του «εσωτερικού εχθρού» κατά τα μεταπολεμικά χρόνια.
Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, των Βαλκάνιων γειτόνων μας συμπεριλαμβανομένων, τα αντίστοιχα αρχεία έχουν από καιρό ανοίξει στους ιστορικούς, τουλάχιστον κατά το μέρος τους που αφορά τον σχεδιασμό και την άσκηση της κρατικής πολιτικής.

Το χρονικό

Το πρώτο βήμα για την αξιοποίηση αυτού του αρχείου σημειώθηκε τον περασμένο Δεκέμβριο, επί υπουργίας Κικίλια, όταν αποφασίστηκε η σύσταση πενταμελούς υπηρεσιακής επιτροπής για τη «συστηματική καταγραφή, ταξινόμηση, αρχειοθέτηση, ιστορική τεκμηρίωση [sic] και ψηφιοποίηση του υλικού».
Στο έργο αυτό κλήθηκαν να υποβάλουν υποψηφιότητα συμμετοχής όσοι πτυχιούχοι υπάλληλοι της ΕΛ.ΑΣ. πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις (βιβλιοθηκονόμοι κ.λπ.).
Η ανταπόκριση υπήρξε όμως πολύ περιορισμένη, για οικονομικούς κυρίως λόγους: η εν λόγω επιστημονική υπηρεσία δεν περιλαμβάνει νυχτερινές βάρδιες και τις συνακόλουθες μισθολογικές προσαυξήσεις.

Ο αναπληρωτής υπουργός Προστασίας του Πολίτη Γιάννης Πανούσης | EUROKINISSI/ ΓΕΩΡΓΙΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ

Μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, ο κ. Πανούσης ανέθεσε τη μελέτη του ζητήματος στην Κωνσταντίνα Μπότσιου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Σύγχρονης Ιστορίας και αναπληρώτρια πρύτανη του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.
Επιλογή που συμβαδίζει με τη γενικότερη κυβερνητική πολιτική «εθνικής ενότητας», καθώς η κ. Μπότσιου, όχι μόνο προέρχεται από τον χώρο της Ν.Δ., αλλά έχει χρηματίσει ακόμη και γενική διευθύντρια του επίσημου κομματικού... θινκ τανκ (Ινστιτούτο Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής).

H αναπληρώτρια καθηγήτρια Σύγχρονης Ιστορίας και αναπληρώτρια πρύτανης του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου Κωνσταντίνα Μπότσιου |

Η γραπτή εισήγησή της υποβλήθηκε στις 31 Μαρτίου, επιβεβαιώνει τη μεγάλη αξία του επίμαχου υλικού και καταλήγει στη διατύπωση ενός ολοκληρωμένου χρονοδιαγράμματος 16-36 μηνών για τη λεπτομερή καταγραφή, ψηφιοποίηση, ταξινόμηση και διαβάθμιση του αρχείου, με σκοπό την άμεση διάθεση ενός τμήματός του στους ερευνητές.
Ειδικά όσον αφορά τη διαβάθμιση των ντοκουμέντων, η κ. Μπότσιου εισηγείται τη δημοσιοποίηση των «εμπιστευτικών» εγγράφων σε 15 χρόνια, των «απόρρητων» σε 20 χρόνια, των «άκρως απόρρητων» σε 25 χρόνια, όσων αφορούν την «εθνική ασφάλεια» σε 60 χρόνια και όσων θίγουν ζητήματα ιδιωτικού βίου σε 75 χρόνια από τη σύνταξή τους.
Δεδομένου ότι οι έννοιες τόσο της «εθνικής ασφάλειας» όσο και της «ιδιωτικότητας» έχουν αποδειχθεί εξαιρετικά εύπλαστες, καθοριστική για το εύρος του ανοίγματος των αρχείων της ΕΛ.ΑΣ. στους ιστορικούς θ’ αποδειχθεί -εκ των πραγμάτων- η επιλογή των επιστημόνων που θ’ αναλάβουν αυτόν τον επαναχαρακτηρισμό.
Εξίσου αποφασιστικό ρόλο θα διαδραματίσει -λογικά- και το θεσμικό πλαίσιο, εντός του οποίου θα οργανωθεί η πρόσβαση των ερευνητών στο αποχαρακτηρισμένο υλικό.
Η εισήγηση της κ. Μπότσιου υποδεικνύει τρεις δυνητικές επιλογές για τη στέγαση και φύλαξη των αρχείων: (α) το υπηρεσιακό «Τμήμα Ιστορίας-Εκδόσεων» της ΕΛ.ΑΣ., β) το «Πολιτιστικό Κέντρο Ελληνικής Αστυνομίας», νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου που ιδρύθηκε επί Καραμανλή (2008) και στεγάζεται στο κτίριο της πάλαι ποτέ Σχολής Χωροφυλακής στου Γουδή, και (γ) στα καθ’ ύλην αρμόδια Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ), τα οποία «έχουν το πλεονέκτημα ότι διαθέτουν την τεχνογνωσία και τις υποδομές να δεχθούν και να οργανώσουν πλήρως το αρχείο, συμβάλλοντας στην ψηφιοποίηση και τη διάθεσή του στην έρευνα».
Με δεδομένη την αρνητική εμπειρία από παρεμφερή δημόσια αρχεία (π.χ. το πολύπαθο Ιστορικό Αρχείο του ΥΠΕΞ), αλλά και τους αποκλεισμούς που υφίστανται αντιφρονούντες ερευνητές από στρατευμένα ιδιωτικά κέντρα (π.χ. Ιδρυμα Καραμανλή), είναι πάντως προφανές πως η επιλογή των ΓΑΚ θα διασφαλίζει περισσότερες εγγυήσεις για την ορθή διαχείριση ενός τόσο ευαίσθητου υλικού και την απαραίτητη ισονομία όσον αφορά την απρόσκοπτη πρόσβαση των ερευνητών σε αυτό.
Στα ΓΑΚ έχει άλλωστε ήδη κατατεθεί ένας αριθμός από παλαιότερους φακέλους της Αστυνομίας Πόλεων και της Χωροφυλακής, πολλοί από τους οποίους έχουν όμως οφθαλμοφανώς ή και παντελώς αποψιλωθεί προκαταβολικά από το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου τους. Ο φάκελος 689.3 του Αρχείου της Αστυνομίας Πόλεων, με τίτλο «Εκτοπισμένοι-υπό περιορισμόν-δηλωσίαι», περιέχει λ.χ. ένα όλο κι όλο έγγραφο του 1976, κι αυτό περιορισμένης αξίας!
Εξίσου απελπιστικά φτωχός είναι ο φάκελος 682.1 («Μειονότητες-Μουσουλμάνοι») κ.ο.κ.
Ελπίζουμε πως το άνοιγμα που επιχειρεί ο τωρινός αναπληρωτής υπουργός θ’ αποφύγει τις ενδοϋπηρεσιακές παγίδες που παράγουν τέτοιου είδους φαιδρότητες...

Αρχεία ΕΥΠ: μήπως ήρθε η ώρα;

Εκτός από τους φακέλους της ΕΛ.ΑΣ. υπάρχουν όμως και άλλες συλλογές ιστορικών τεκμηρίων, που καιρός είναι πλέον ν’ ανοίξουν στην επιστημονική έρευνα. Στην περίπτωση λ.χ. της ΕΥΠ, ο ισχύων σήμερα Ν. 3649 έχει προβλέψει από το 2008 τη σύσταση και λειτουργία Ιστορικού Αρχείου της υπηρεσίας, με αποχαρακτηρισμό όσων εγγράφων έχουν συνταχθεί πριν από 50 χρόνια και η δημοσιοποίησή τους δεν βλάπτει την εθνική ασφάλεια ή την προσωπικότητα συγκεκριμένων προσώπων. Μολονότι αυτό το άνοιγμα έμεινε μέχρι σήμερα στα χαρτιά, το νομικό πλαίσιο για την υλοποίησή του παραμένει ενεργό.
Δεν περιμένει φυσικά κανείς να δοθούν στους ιστορικούς κατάλογοι πρακτόρων, χαφιέδων ή άλλα «καυτά» ντοκουμέντα. Υπάρχουν ωστόσο ολόκληρες κατηγορίες εγγράφων που, ενώ αποτελούν πολύτιμα τεκμήρια για τους ιστορικούς, η απόκρυψή τους δεν έχει πλέον την παραμικρή σχέση με την κρατική ασφάλεια. Ορισμένα από αυτά, μάλιστα, δεν προέρχονται καν από τις υπηρεσίες ασφαλείας, αλλά αποτελούν λάφυρα των τελευταίων κατά τις μετακατοχικές διώξεις του «εσωτερικού εχθρού».
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα αρχεία του ΕΛΑΣ και της Εθνικής Πολιτοφυλακής, που κατασχέθηκαν στη διάρκεια των Δεκεμβριανών κι ένα ελάχιστο δείγμα τους χρησιμοποιήθηκε επιλεκτικά σε μετεμφυλιακή προπαγανδιστική έκδοση («Βίβλος της εθνοπροδοσίας»), η σύνταξη της οποίας είχε ανατεθεί στην τότε ΚΥΠ. Μήπως θα έπρεπε η κοινότητα των Ελλήνων ιστορικών να διατυπώσει το συντομότερο σχετικό αίτημα για την παράδοση αυτών των τελευταίων στα καθ’ ύλην αρμόδια Γενικά Αρχεία;

The J-Files: H Αληθινή Ιστορία Του Ιησού

Nitro, Απρίλιος 2008, του Θοδωρή Γεωργακόπουλου, από LIFO

Τα πράγματα πιθανότατα δεν έγιναν όπως μας τα λένε οι ταινίες, τα μιούζικαλ, και οι παπάδες στα σχολεία. Ας προσεγγίσουμε τη ζωή του μεγαλύτερου σταρ που έζησε (;) ποτέ αντικειμενικά, κοιτάζοντας τα γυμνά στοιχεία, τα ιστορικά δεδομένα, χωρίς προκαταλήψεις και συμπλέγματα.

Ο Ιησούς είναι ιστορικό πρόσωπο; Υπήρξε στα αλήθεια;
Μια πολύ ενδιαφέρουσα ερώτηση, που είναι πολύ δύσκολο να απαντηθεί. Για να μελετήσουμε το θέμα λίγο καλύτερα, θα σου πω μια ιστορία:
Ήταν κάποτε ένας πολύ χαρισματικός άνθρωπος, που τον είπαν Σωτήρα. Γεννήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου από μία Παρθένο. Ταξίδεψε πολύ διδάσκοντας τους ανθρώπους. Είχε δώδεκα αποστόλους. Πέθανε και αναστήθηκε, και από τότε κάθε χρόνο οι πιστοί του γιόρταζαν την Ανάστασή του με λαμπρότητα.
ΟΚ, αυτή είναι η ιστορία του Ιησού.
Όχι, αυτή είναι η ιστορία του Μίθρα.
Ε; Αυτός δεν είναι μέλος των Ημισκούμπρια;
Όχι ακριβώς, ήταν ο Θεός του Ήλιου στην αρχαία Περσία, από όπου η λατρεία του χάθηκε τον πρώτο αιώνα π.Χ, με την κατάργηση των παλιών Θεών και την επικράτηση του Ζαρατούστρα. Η λατρεία του έχει να κάνει με τους κύκλους της βλάστησης και του Ήλιου -γι' αυτό η γέννησή του τοποθετήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου που, σύμφωνα με το Ιουλιανό Ημερολόγιο, ήταν η μέρα του χειμερινού ηλιοστασίου. Οι περισσότερες αρχαίες παγανιστικές θρησκείες ήθελαν το θεό του Ήλιου να γεννιέται εκείνη την ημερομηνία.
Και τι σχέση έχει ο Μίθρα με τον Ιησού;
Μεγάλη. Τον τελευταίο αιώνα π.Χ. η λατρεία του είχε διαδοθεί αρκετά στην Μεσόγειο, και από τον 2^ο μέχρι τον 4^ο αιώνα μ.Χ. λατρευόταν εκτεταμένα σε όλες τις γωνιές της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, και κυρίως στη Ρώμη. Είχε δε ιδιαίτερα μεγάλο σουξέ στο στρατό. Το σημαντικό όμως είναι ότι τα χαρακτηριστικά του ήταν γνωστά και διαδεδομένα περίπου 100 χρόνια πριν γραφτούν τα Ευαγγέλια. Οι ομοιότητες είναι αρκετά ύποπτες.
Εντάξει, μπορεί να ήταν σύμπτωση.
Λες; Μπορεί. Επέτρεψε Επίτρεψέ μου να σου διηγηθώ άλλη μια ιστορία. Ήταν κάποτε ένας φωτισμένος άνθρωπος που γεννήθηκε από μία Παρθένο γυναίκα που έμεινε έγκυος χωρίς σεξουαλική επαφή, σε μια σπηλιά, ενώ ένα αστέρι έκανε παντού γνωστή τη γέννησή του. Τον καιρό που γεννήθηκε έγινε προσπάθεια να δολοφονηθεί, με μια μαζική θανάτωση βρεφών, αλλά αυτός γλίτωσε. Μεγάλωσε και έκανε πολλά θαύματα, ανάστησε νεκρούς, θεράπευσε λεπρούς, και προστάτευσε τους φτωχούς και τους καταπιεσμένους. Θανατώθηκε βίαια, αλλά αναστήθηκε και αναλήφθηκε στους ουρανούς.
Το βρήκα, είναι ο Ιησούς.
Όχι, πάλι λάθος. Είναι ο Κρίσνα, 8^η μετενσάρκωση του θεού των Ινδουιστών Βισνού (η 9^η ήταν ο Βούδας), που έζησε πριν από 5000 χρόνια.
Καλά, όλοι οι αρχαίοι θεοί σαν τον Ιησού είναι;
Όχι ακριβώς, αλλά οι ομοιότητες είναι ομολογουμένως συγκλονιστικές. Ο Όσιρις, ο Άδωνις (λατρευόταν στη Συρία ως Θαμμούζ), ο Ώρος, ακόμα και ο Έλληνας ημίθεος, ο Ηρακλής, είχαν πολλά κοινά στα βιογραφικά τους. Η ιδέα του θανάτου και της ανάστασης, η γέννησή τους κοντά στο χειμερινό ηλιοστάσιο από μια Παρθένο, τα θαύματα και η διδασκαλία τους, ο αριθμός 12 (απόστολοι, ακόλουθοι, άθλοι), έχουν όλα σχέση με παλιές παγανιστικές παραδόσεις για τους κύκλους της βλάστησης, την περιοδικότητα της κίνησης των αστερισμών στον ουρανό, και τη λατρεία του Ήλιου.
Και τι σχέση έχουν αυτές οι ομοιότητες με την ύπαρξη η όχι του Ιησού;
Δεν έχουν άμεση σχέση, αλλά δημιουργούν εύλογα ερωτηματικά για το αν ο πραγματικός Ιησούς ήταν όπως τον περιγράφουν τα Ευαγγέλια. Δεδομένου ότι παρουσιάζεται σαν μια σύνθεση/αναπαραγωγή παλαιότερων θεοτήτων, μπορούμε να υποθέσουμε ότι η ιστορία του ήταν σε πολύ μεγάλο βαθμό επινοημένη από τους μαθητές του.
ΟΚ, μπορεί λοιπόν η ζωή του να μην ήταν ακριβώς αυτή που περιγράφουν τα Ευαγγέλια, μπορεί να τα φούσκωσαν λιγάκι. Αλλά πώς ξέρουμε αν όντως υπήρξε ένας άνθρωπος που τον έλεγαν Ιησού, που δίδαξε πράγματα εκείνη την εποχή στην Ιουδαία;
Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούμε να ξέρουμε, και δεν φταίω εγώ, μην με στραβοκοιτάς. Μάθε ότι ο Σέξπιρ, για παράδειγμα, είναι μια μορφή αμφισβητούμενη -πολλοί λένε ότι δεν έγραψε όλα τα έργα που του αποδίδονται, άλλοι λένε ότι ήταν περισσότερα από ένα πρόσωπα. Και μιλάμε για έναν άνθρωπο που πέθανε πριν από μόλις 400 χρόνια. Ο δε Γουλιέλμος Τέλλος, αυτός με το τόξο και το μήλο, η ιστορία του οποίου είναι πασίγνωστη σε όλη την Ευρώπη, και ο οποίος θεωρητικά έζησε πριν από μόλις 7 αιώνες, στην πραγματικότητα μάλλον δεν υπήρξε ποτέ. Οπότε καταλαβαίνεις ότι είναι λίγο δύσκολο να είμαστε σίγουροι για έναν άνθρωπο που γεννήθηκε πριν από 2000 χρόνια. Αδιαφιλονίκητες αποδείξεις για την ύπαρξή του δεν μπορούν να υπάρξουν -αλλά ούτε και για την μη-ύπαρξή του.
Δηλαδή δεν υπάρχουν άλλες ιστορικές πηγές, πέρα από τα Ευαγγέλια, που να επιβεβαιώνουν την ύπαρξή του;
Τον πρώτο μ.Χ. αιώνα υπήρχαν γύρω στους 40 ιστορικούς στην περιοχή που έζησε ο Ιησούς, οι οποίοι έγραψαν την ιστορία της Ιουδαίας, την κατοχή από τους Ρωμαίους, και περιέγραψαν και με λεπτομέρειες την ιστορική καταστροφή της Ιερουσαλήμ το 70 μ.Χ. Από όλους αυτούς, μόνο τρεις αναφέρουν οτιδήποτε για τον Ιησού. Από αυτές τις αναφορές οι δύο είναι πιθανότατα πλαστές (προστέθηκαν εκ των υστέρων) και η τρίτη μάλλον δεν τον αφορά.
Ναι, αλλά αυτοί οι ιστορικοί τον ανέφεραν, έτσι δεν είναι; Και δεν ήταν χριστιανοί.
Περίπου. Ο πρώτος ήταν ο Ιώσηπος Φλάβιος, φαρισαίος ιστορικός που έζησε από το 38 μέχρι το 100 μ.Χ. Σε ένα από τα δύο σημαντικά βιβλία του, το «Ιουδαϊκές Αρχαιότητες», υπάρχει μια παράγραφος που αναφέρει όχι μόνο τον Ιησού, αλλά και τη θαυματουργή δράση του, τους μαθητές του, και τον αποκαλεί και Μεσσία. Οι χριστιανοί απολογητές του επόμενου αιώνα ποτέ δεν χρησιμοποίησαν αυτό το ευρύτατα διαδεδομένο βιβλίο ως πηγή. Ένας από τους πατέρες της πρώιμης εκκλησίας, ο Ωριγένης, δεν δίστασε να κατακρίνει τον Ιώσηπο σε κείμενό του, για το ότι δεν δεχόταν τη Μεσσιανική φύση του Ιησού. Αντίθετα, ο Ευσέβιος που έζησε τον 4^ο αιώνα, αναγνωρίζει την ύπαρξη αυτής της παραγράφου στο έργο του Ιώσηπου. Κάτι που σημαίνει ότι η πλαστογραφία έγινε ανάμεσα στον 3^ο και τον 4^ο μ.Χ. αιώνα.
Ο άλλος ιστορικός που ανέφερε τον Ιησού ήταν ο Κορνήλιος Τάκιτος (55-120 μ.Χ.), ο οποίος τον ανέφερε στα «Χρονικά» με το όνομα «Χριστός», λέγοντας ότι θανατώθηκε με καταδικαστική απόφαση του Έπαρχου Πόντιου Πιλάτου. Ωστόσο, όπως αναφέρει, έγραφε έχοντας ως πηγή τα Ρωμαϊκά αρχεία (που δεν σώζονται) και στα οποία ο Ιησούς θα έπρεπε να είναι καταγεγραμμένος ως Ιησούς, ή Ναζωραίος, ή κάτι τέτοιο, και προφανώς όχι ως Χριστός. Ο δε Πιλάτος δεν ήταν Έπαρχος, αλλά Νομάρχης. Οπότε μάλλον πάλι περί πλαστογραφίας από ύστερους Χριστιανούς πρόκειται.
Ο τελευταίος ήταν ο Σουητώνιος, που στο έργο «Οι ζωές των Καισάρων» αναφέρεται σε έναν «Χρήστο», ο οποίος ξεσήκωνε τους Εβραίους στη Ρώμη το 49 μ.Χ. Μια αναφορά που, ακόμα κι αν εννοεί κάποιους από τους πρώτους χριστιανούς της Ρώμης, δεν μας λέει τίποτα για την ύπαρξη του Ιησού.
Θα περίμενε κανείς ιστορικοί όπως ο Φίλων ο Αλεξανδρινός, ένας Εβραίος φιλέλληνας φιλόσοφος, που έζησε από το 30 π.Χ. μέχρι το 54 μ.Χ. να έχουν αναφέρει κάτι. Τα έργα του, ιστορικά και φιλοσοφικά, ήταν πλήρη, γεμάτα ακόμα και με ασήμαντες λεπτομέρειες της ζωής των Ιουδαίων, αλλά κιχ για τον Ιησού.. Από ότι φαίνεται, ήρθε, αναστάτωσε τη ζωή ενός έθνους, έκανε θαύματα, πέθανε και αναστήθηκε, και οι μόνοι που το πήραν χαμπάρι ήταν οι μαθητές του.
Δεν μπορούμε λοιπόν να είμαστε σίγουροι;
Όχι. Γι' αυτό άλλωστε αυτό το πράγμα λέγεται «πίστη». Επειδή όμως σε βλέπω απογοητευμένο, επέτρεψέ επίτρεψέ μου να σου πω μια ιστορία. Το 1820, στο Σιράζ της Περσίας γεννήθηκε ο Μιρζά Αλί Μουχάμαντ, ο οποίος μεγάλωσε και απέκτησε το ψευδώνυμο Μπαμπ που σημαίνει «Η Πύλη», και μ' αυτό έγινε γνωστός. Στα 21 του συνάντησε έναν σοφό στην έρημο από τον οποίο επηρεάστηκε, και από το 1845 μέχρι το 1850 δίδαξε απλόχερα την αγάπη για όλη την ανθρωπότητα, και για όλες τις κοινωνικές τάξεις. Μαθητές συγκεντρώθηκαν γύρω του, γοητευμένοι από τη διδασκαλία του και τον ίδιο, αλλά η αυξανόμενη δύναμή του εξόργισε τους μουλάδες της Περσίας, που ήταν φανατικοί μωαμεθανοί. Η κυβέρνηση του Σάχη τον καταδίωξε μανιασμένα, αλλά το μόνο που κατάφερε ήταν να μεγαλώσει ακόμα περισσότερο τη φήμη του. Τελικά, καταδικάστηκε σε θάνατο από εκτελεστικό απόσπασμα.
Λιγότερο από ένα χρόνο αργότερα, ένας ενθουσιώδης μαθητής του κυκλοφόρησε ένα βιβλίο που εξιστορούσε τη ζωή του δασκάλου του με απλό και λεπτομερή τρόπο, το οποίο γνώρισε πολύ μεγάλη επιτυχία. Τον ίδιο καιρό όμως ξεκίνησαν διωγμοί εναντίον των πιστών του Μπαμπ (οι οποίοι είχαν το ατυχές όνομα Μπάμπι), με αποτέλεσμα να διασκορπιστούν για λίγο. Αλλά ξαναβρέθηκαν, και καθώς ο καιρός περνούσε, και καθώς η πίστη του λαού ατονούσε, κάποιοι έχρισαν τους εαυτούς τους προφήτες του Μπαμπ, και σιγά σιγά οι Μπάμπι έφτιαξαν μια κανονική θρησκεία. Για της ανάγκες της έγραψαν και ένα νέο βιβλίο, το Tarikh-i-Jadid, το οποίο έλεγε μια εντελώς διαφορετική ιστορία του Μπαμπ, γεμάτη με θαύματα, υπερφυσικά κατορθώματα και, φυσικά, μια πιο μυστηριώδη εκδοχή του θανάτου του. Έτσι η λατρεία του επέζησε μέχρι και σήμερα. Η ιστορία του Μπαμπ μας δείχνει πώς περίπου θα μπορούσαν να έχουν γίνει τα πράγματα και στην περίπτωση του Ιησού.
Δηλαδή μια πίστη χρειάζεται και λίγη μπουρδολογία για να επικρατήσει;
Δεν θα το έλεγα ακριβώς έτσι. Είναι περισσότερο θέμα μάρκετινγκ. Τω καιρώ εκείνω, δηλαδή τους πρώτους κρίσιμες αιώνες μ.Χ. ο Χριστιανισμός δεν ήταν καθόλου σίγουρο ότι θα επικρατούσε -κάθε άλλο. Είναι απολύτως αναμενόμενο και δικαιολογημένο οι μαθητές του Ιησού να πασπάλισαν την πραγματικότητα με λίγο (ή πολύ) παραμύθι για να γίνει πιο πιασάρικο.
Βλάσφημε!
Ο πρώτος αναμάρτητος τω λίθω βαλέτω.
Εξηγήσου, αμαρτωλέ. Απέδειξε ότι η ιστορία που λένε τα Ευαγγέλια είναι παραμύθι.
Το πρώτο από όλα, που γράφτηκε από τον Μάρκο γύρω στο 60 μ.Χ., αναφέρεται στη ζωή του Χριστού, και κυρίως στην τελευταία του εβδομάδα, αλλά δεν αναφέρεται καθόλου στην ανάσταση. Η διήγησή του τελειώνει με τις γυναίκες που φτάνουν στον τάφο του και τον βρίσκουν άδειο, και ένας άντρας τους λέει «Ο Ιησούς δεν είναι εδώ». Και μετά οι γυναίκες φεύγουν και δεν το λένε σε κανένα (πράγμα που δημιουργεί εύλογες απορίες για το πώς τα έμαθε όλα αυτά ο Μάρκος), και το Ευαγγέλιο τελειώνει. Αυτό είναι αρκετά περίεργο, δεδομένου ότι η Ανάσταση είναι ο θρίαμβος του Ιησού, η τελευταία και σημαντικότερη απόδειξη της θείας του υπόστασης. Τα επόμενα Ευαγγέλια, του Ματθαίου και του Λουκά, μας λένε όσα ξέρουμε για το τι έγινε μετά την Ανάσταση, αλλά το καθένα τα λέει λίγο διαφορετικά. Τα περισσότερα τα μαθαίνουμε από το τελευταίο Ευαγγέλιο, του Ιωάννη, που πιθανότατα γράφτηκε γύρω στο 120 μ.Χ.
Δηλαδή τα Ευαγγέλια δεν λένε όλα την ίδια ιστορία;
Όχι, αλλά αυτό είναι λίγο πολύ αναμενόμενο. Ο Ματθαίος και ο Λουκάς σίγουρα χρησιμοποίησαν το Ευαγγέλιο του Μάρκου σαν πηγή, και άλλαξαν λίγο μερικά πράγματα, και του έβαλαν και καινούριο τέλος, πράγμα ύποπτο, γιατί καθώς έγραψαν αργότερα, ήταν σαν να διορθώνουν το κείμενο του Μάρκου. Αλλά και αυτά που γράφουν είναι εν γένει ύποπτα. Για παράδειγμα, η Επί του Όρους ομιλία.
Την Επί του Όρους ομιλία να μην την πιάσεις στο στόμα σου, είναι και γαμώ τα κείμενα.
Πρώτα απ' όλα, στο Ευαγγέλιο του Λουκά δεν ήταν Επί του Όρους αλλά σε πεδιάδα. Στο δε κατά Μάρκον, αυτή η κορυφαία στιγμή της διδασκαλίας του Ιησού δεν αναφέρεται καθόλου. Επίσης, ολόκληρο το κείμενο είναι σύνθεση ρητών που βρίσκουμε στους Ψαλμούς, στον Ησαΐα, στον Εκκλησιαστή, τον Ενώχ, σε εβραϊκά βιβλία προσευχών και αλλού. Και υπάρχουν και κάποια στοιχεία που είναι παράδοξα: Δίνεται έμφαση, ας πούμε, στους «διωγμούς» και στους «ψευδοπροφήτες», θέματα που δεν υπήρχαν ως προβλήματα τότε, αλλά πολύ μετέπειτα, καθώς και η χρήση του όρου «εθνικοί» σε αντιδιαστολή με τον όρο «χριστιανοί», που δεν έχει κανένα νόημα καθώς τότε δεν υπήρχαν «χριστιανοί». Το όλο κείμενο είναι πολύ όμορφο, αλλά και πολύ ύποπτο. Πιθανότατα πρόκειται για επινόηση των Ευαγγελιστών.
Όλα τα Ευαγγέλια ήταν ψέματα; Και τα τέσσερα;
Πρώτα απ' όλα, τα ευαγγέλια δεν ήταν τέσσερα. Ήταν πολύ περισσότερα. Επέτρεψέ Επίτρεψέ μου να σου πω μια ιστορία: Το 1945, ο Μοχάμεντ Αλί αλ-Σαμάν, ένας Άραβας χωρικός, έσκαβε για σαμπάκ, αυτό το απαλό χώμα που χρησιμοποιούσαν για λίπασμα των καρπών, στο Ναγκ Χαμαντί της Βόρειας Αιγύπτου, όταν η σκαπάνη του χτύπησε σε ένα σκληρό αντικείμενο. Ήταν ένα μεγάλο πήλινο δοχείο, το οποίο περιείχε δεκατρία δερματόδετα βιβλία από πάπυρο. Ήταν τα μεταφράσεις στα κοπτικά των λεγόμενων Γνωστικών Ευαγγελίων, που χρονολογήθηκαν γύρω στο 350 μ.Χ. Σύμφωνα με τους μελετητές που τα ξεκοκάλισαν, τα πρωτότυπα κείμενα είχαν πιθανότατα γραφτεί στα ελληνικά πολύ πιο νωρίς, γύρω στα μέσα του 2^ου αιώνα μ.Χ. Έτσι ο κόσμος γνώρισε το Ευαγγέλιο του Φιλίππου, το Ευαγγέλιο του Θωμά, το Ευαγγέλιο της Μαρίας, το Ευαγγέλιο της Αλήθειας, το Απόκρυφον του Ιωάννη, που παρουσίαζαν μια εικόνα του Ιησού εντελώς διαφορετική από αυτή που ξέραμε.
Τι εννοείς διαφορετική;
Οι Γνωστικοί, αυτή η φράξια του πρώιμου χριστιανισμού που δημιούργησε αυτά τα κείμενα, ήταν γενικά πολύ πιο απελευθερωμένοι. Στα Ευαγγέλιά τους η Μαρία Μαγδαληνή έχει πιο σημαντικό ρόλο, ας πούμε, ενώ ο Ιησούς συχνά παρουσιάζεται να ξεφουρνίζει αφαιρετικά ζεν τσιτάτα, όπως: «Αν φέρετε μπροστά αυτό που βρίσκεται μέσα σας, αυτό που θα φέρετε θα σας σώσει. Αν δεν φέρετε αυτό που βρίσκεται μέσα σας, αυτό που δεν θα φέρετε θα σας καταστρέψει». Και τα Γνωστικά Ευαγγέλια προτρέπουν τους πιστούς να αναζητήσουν τον Ιησού μέσα τους, χωρίς τη μεσολάβηση λατρείας και ιερέων.
Πώς υποδέχτηκε η Εκκλησία και ο κόσμος την ανακάλυψη των Γνωστικών Ευαγγελίων;
Όπως θα αποδεχόσουν εσύ έναν πάπυρο που θα ξέθαβες από την αυλή σου, που θα έγραφε για έναν ωραίο τύπο που γεννήθηκε από μία παρθένα, έγινε πολύ δημοφιλής, περπάτησε στο νερό, ανέστησε νεκρούς, πέθανε και αναστήθηκε. Σαν παραμύθι. Η Εκκλησία τα απέρριψε ως αιρετικά κείμενα, αφού δεν ταιριάζουν με τη διδασκαλία της.
Γιατί όμως η διδασκαλία της είναι πιο έγκυρη από αυτά τα κείμενα;
Έλα ντε.
Και κάποια άλλα αρχαία κείμενα δεν ανακαλύφθηκαν τον ίδιο καιρό; Στη Νεκρά Θάλασσα;
Κάποιος έχει έρθει διαβασμένος. Πράγματι, δύο χρόνια αργότερα ένας βεδουίνος βοσκός στην έρημο της Ιουδαίας βρήκε κυλίνδρους γεμάτους με χιλιάδες παπύρους. Οι περισσότεροι κύλινδροι βρέθηκαν στο Κουμράν, και οι πάπυροι ονομάστηκαν Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας. Πολλοί μελετητές συμφωνούν ότι επρόκειτο για τη βιβλιοθήκη των Εσσαίων, μιας Εβραϊκής κοινότητας που ακολουθούσε το δικό της, αρκετά διαφορετικό δόγμα. Πρόκειται για εκπληκτικό εύρημα, καθώς χρονολογούνται από το 150 π.Χ. μέχρι το 70 μ.Χ., δηλαδή πρόκειται για κείμενα που γράφτηκαν ακόμα και κατά τη διάρκεια της ζωής του Ιησού.
Και; Τι λένε;
Κυρίως πρόκειται για κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά το πλήρες τους περιεχόμενο δεν το μάθαμε μέχρι πολύ αργότερα. Αναφέρω τι δήλωσε ο Τζον Αλέγκρο, καθηγητής του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ, ο μόνος "λαϊκός" μιας διεθνούς ομάδας μελετητών, η οποία απαρτίζονταν σχεδόν εξ' ολοκλήρου από Δομινικανούς και από Ιησουίτες της Βιβλικής Σχολής της Ιερουσαλήμ, και μελετούσε τα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας: "Οι επιστήμονες που μελέτησαν τα Χειρόγραφα δεν είπαν ποτέ τίποτε από αυτά που πραγματικά υπήρχαν στο κείμενο. Διότι ήταν σχεδόν όλοι τους ιερείς, κυρίως Ιησουίτες, και φοβούνται αυτό που ανακάλυψαν. Ήταν πολύ πιο τρανταχτό απ' ότι υποπτευόντουσαν. Είναι μια βόμβα που θα έκανε τη χριστιανική θρησκεία να σειστεί συθέμελα".
Και;;;; Ποια είναι η βόμβα;;;;;
Καμία. Ίσως απλά να εννοεί πως το ότι ο Χριστός δεν αναφέρεται πουθενά στα λεπτομερή κείμενα και αρχεία μιας ολόκληρης κοινωνίας, πολύ κοντά στην περιοχή που έζησε. Ή ίσως το ότι η δομή της κοινωνίας των Εσσαίων έμοιαζε τόσο με τις κοινωνίες των πρώτων χριστιανών (με την κοινή ιδιοκτησία, τις τελετές τις βάπτισης, οι δώδεκα ηγέτες που δίδασκαν και έκριναν), που κάποιοι θα μπορούσαν να θεωρήσουν ότι οι Απόστολοι του Ιησού «δανείστηκαν» τις ιδέες των Εσσαίων για τη δική τους θρησκεία.
Ή θα μπορούσαν οι Ιησουίτες να έχουν εξαφανίσει στα χρόνια που μεσολάβησαν μέχρι να αποκαλυφθούν τα Χειρόγραφα στο κοινό οποιεσδήποτε αποδείξεις για τα ψέματα του Χριστιανισμού.
Όπα Μόλντερ, ηρέμησε. Η αλήθεια είναι ότι πράγματι επικράτησε ένας μυστικισμός με τα Χειρόγραφα, με αποτέλεσμα οι θεωρίες συνωμοσίες να ανθίσουν.
Καλά, και τότε πώς κατάφερε να επιβιώσει ο Χριστιανισμός, αν όλα αυτά ήταν ψέματα;
Όπως είπαμε, καλό μάρκετινγκ. Μια πίστη που είχε στοιχεία από πολλές θρησκείες του καιρού, και με αρκετά παγανιστικά στοιχεία για να γίνεται οικεία στον κόσμο. Βέβαια, αυτό δεν αρκεί για να φτάσουμε στο σημείο να υπάρχουν σήμερα 2 δισεκατομμύρια πιστοί στον κόσμο.
Τι άλλο χρειάζεται;
Πολιτική βούληση. Γιατί ο χριστιανισμός στην πραγματικότητα δεν ξεκίνησε ούτε το 0, ούτε το 33 μ.Χ., ούτε όταν γράφτηκαν τα Ευαγγέλια. Ξεκίνησε το 325 μ.Χ., όταν ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος αποφάσισε να τον κάνει επίσημη θρησκεία του Ρωμαϊκού κράτους. Πίστεψε ότι έχοντας μια επίσημη θρησκεία θα μπορούσε να ενώσει ευκολότερα την αχανή του αυτοκρατορία. Δεν ήταν καινούρια ιδέα -ο αυτοκράτορας Αυρηλιανός το είχε δοκιμάσει μόλις 40 χρόνια νωρίτερα, ιδρύοντας τη λατρεία του Ανίκητου Ήλιου, που είχε πολλά κοινά με τον Μιθραϊσμό. Αν τα είχε καταφέρει, στις 25 Δεκεμβρίου θα γιορτάζαμε τα Μιθρούγεννα.
Ο Κωνσταντίνος τα κατάφερε, και το Μάιο του 325 οργάνωσε την Συνθήκη της Νίκαιας όπου πάρθηκαν οι πρώτες αποφάσεις για το τι είδους θρησκεία θα είναι ο Χριστιανισμός, επισημοποιήθηκε το δόγμα, καθορίστηκαν οι σχέσεις ανάμεσα στο Θεό, τον Ιησού και το Άγιο Πνεύμα, ξεκαθαρίστηκε η φύση της Παρθένου Παναγίας, καθορίστηκε το περιεχόμενο της Καινής Διαθήκης (απορρίφθηκαν τα Γνωστικά Ευαγγέλια, έγιναν δεκτά μόνο τα γνωστά τέσσερα, οι Πράξεις των Αποστόλων, οι Επιστολές και η Αποκάλυψη του Ιωάννη), και συντάχθηκε το Σύμβολο της Πίστεως, το Πιστεύω που λέγαμε στο σχολείο.
Και μετά ξεκίνησε η σφαγή όσων δεν πίστευαν στην επίσημη άποψη του Χριστιανισμού.
Να σημειώσουμε εδώ ότι ο Κωνσταντίνος ήταν ένα τέρας, που έσφαζε και κατέστρεφε λαούς και αντιπάλους, γι' αυτό και δεν βαφτίστηκε χριστιανός παρά μόνο στο νεκροκρέβατό του. Ήθελε, το πουλάκι μου, να πάει στον παράδεισο.
Δεν μπορώ να πιστέψω ότι είναι όλα ψέματα, ότι όλη η χριστιανική πίστη είναι ένα παραμύθι. Το αρνούμαι.
Εσύ και άλλα δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι.
Έστω λοιπόν ότι ο Ιησούς υπήρξε. Από τις λίγες, πενιχρές πηγές, από τα Ευαγγέλια, τι συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε για τη ζωή του; Που γεννήθηκε; Πότε; Τι ξέρουμε για την οικογένειά Του;
Σύμφωνα με τους μελετητές της Βίβλου, πρέπει να γεννήθηκε γύρω στο 4-7 π.Χ. (καλό ε;), πιθανότατα την άνοιξη, ή το φθινόπωρο. Όπως είπαμε, η 25^η Δεκεμβρίου επιλέχθηκε πολλούς αιώνες αργότερα ως τα γενέθλιά του, επειδή συνέπιπτε με το χειμερινό ηλιοστάσιο και την ημερομηνία γέννησης όλων των παγανιστικών Θεών Ήλιων. Πιθανότατα γεννήθηκε στη Ναζαρέτ, και το παραμυθάκι της Βηθλεέμ προστέθηκε αργότερα, από τον Ματθαίο και το Λουκά, για να ταιριάζει με τις εβραϊκές προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης.
Η Βίβλος μας γνωρίζει τέσσερις αδερφούς του Ιησού, τον Ιάκωβο, τον Ιωσήφ, τον Ιούδα, και τον Σίμωνα. Είχε ακόμα τουλάχιστον δύο αδερφές, αλλά δεν ξέρουμε τα ονόματά τους. Πολλοί υστερικοί χριστιανοί, ιδίως οι καθολικοί, επιμένουν ότι όλα αυτά τα παιδιά ήταν από προηγούμενο γάμο του Ιωσήφ, και ότι η Παναγία δεν έκανε ποτέ άλλο παιδί, και πέθανε παρθένα. Πράγμα ηλίθιο και κάπως προσβλητικό για τις μανάδες όλου του κόσμου.
Ξέρουμε πώς ήταν; Τι σχήμα είχε η φάτσα Του;
Αν κρίνουμε από την Ιερά Σινδόνη του Τορίνο, που υποτίθεται ότι ήταν το σάβανό του, ο Ιησούς ήταν ένας άνδρας που είχε ύψος 1.80-1.90. Φυσικά, αν κάτι τέτοιο ήταν αλήθεια, θα θεωρείτο γίγαντας στην Ιουδαία, ο νέος Γολιάθ, και όταν τον κρέμαγαν στο σταυρό θα πάταγε. Αν κρίνουμε από τον «Ιησού από τη Ναζαρέτ», ή το Jesus Christ Superstar, που είναι εξίσου αξιόπιστες πηγές με την Ιερά Σινδόνη, τότε ο Ιησούς εκτός από ψηλός ήταν ξανθός, μακρυμάλλης και γαλανομάτης. Αν κρίνουμε από ανασκαφές σε νεκροταφεία της εποχής, και από ψηφιακές αναπαραστάσεις Ιουδαίων της εποχής, ο Ιησούς πιθανότατα θα έμοιαζε κάπως έτσι:

Ω Θεέ μου
Μη λες το όνομά Του επί ματαίω.
Συγνώμη. Γιατί όμως ένας τέτοιος ομορφάντρας, τριαντατόσο χρονών μαντράχαλος, δεν είχε παντρευτεί; Ομοφυλόφιλος ήταν;
Αυτές είναι ανοησίες που διαδίδει η γκέι συνομωσία που καταγγέλλει ο λόγιος Κούγιας. Ναι, η αλήθεια είναι ότι το να είναι ένας άντρας 33 ετών ανύπαντρος στην Ιουδαία της εποχής ήταν κάτι τρομερά ασυνήθιστο, και σίγουρα θα προκαλούσε κοινωνικές συνέπειες -συνέπειες που δεν αναφέρονται στα Ευαγγέλια. Ωστόσο, αν ήταν ομοφυλόφιλος οι κοινωνικές συνέπειες θα ήταν ακόμα μεγαλύτερες -κανένας δεν θα τον άκουγε, γιατί το κοινωνικό στίγμα τότε ήταν σοβαρότατο. Οπότε αποκλείεται να ήταν ομοφυλόφιλος. Μάλλον κάτι άλλο ήταν.
Αμφί;
Όχι. Παντρεμένος.
Α, το θέμα της Μαρίας Μαγδαληνής. Ναι, θα σε ρωτούσα γι' αυτό.
Συγνώμη για το λαϊκισμό μου προηγουμένως. Η αλήθεια είναι ότι δεν ξέρουμε αν ήταν παντρεμένος ή όχι. Η μόνη πηγή που αναφέρει μια περισσότερο από πλατωνική σχέση με την Μαρία Μαγδαληνή είναι το Γνωστικό Ευαγγέλιο του Φιλίππου, στο οποίο αναφέρεται ότι την αγαπούσε πολύ και την φιλούσε συχνά στο στο.
Στο στόμα;
Όχι, στο στο. Ο πάπυρος κόπηκε εκεί και δεν ήταν ευανάγνωστη η Κοπτική λέξη. Μπορεί, όντως, να έγραφε «στο στόμα».
Μπορεί να τη φιλούσε στο στολίδι.
Γίνεσαι χυδαίος.
Ή στο στομάχι.
Θου κύριε φυλακήν τω στόματί του.
Και τελικά τι ξέρουμε για τη Μαρία τη Μαγδαληνή; Ήταν πόρνη;
Η Μαρία Μαγδαληνή (πιθανότατα από τα Μάγδαλα της Γαλιλαίας), πρωτοεμφανίστηκε στο Ευαγγέλιο του Λουκά σαν μια εύπορη γυναίκα που ταλαιπωρείται από δαιμόνια, τα οποία ο Ιησούς έβγαλε από μέσα της -επτά στον αριθμό, παρακαλώ. Μετά ξαναεμφανίζεται στο τέλος, όπου στα τρία Ευαγγέλια μαθαίνει ότι ο Ιησούς δεν είναι πια στον τάφο από έναν άγγελο, και στο τέταρτο από τον ίδιο τον Ιησού. Στα Ευαγγέλια όμως υπάρχουν και πολλές άλλες γυναίκες που ευεργετούνται από τον Ιησού, πολλές από τις οποίες δεν έχουν όνομα, και κάποιες ονομάζονται Μαρίες. Οι πρώτοι χριστιανοί, ερμηνεύοντας τα Ευαγγέλια όπως ήθελαν, αντιστοιχούσαν όποια Μαρία ήθελαν στη Μαρία τη Μαγδαληνή. Έτσι, η γυναίκα που έπλενε τα πόδια του Ιησού με τα δάκρυά της και του τα άλειφε με μύρο και του τα σκούπιζε με τα μαλλιά της, την οποία ο Λουκάς αποκαλεί «αμαρτωλή» και ο Μάρκος «Μαρία της Βηθανίας» (η αδερφή του Λαζάρου), πολλοί είπαν ότι ήταν η Μαγδαληνή. Ο Πάπας Γρηγόριος το επιβεβαίωσε από άμβωνος το 591 μ.Χ., γιατί η επίσημη εκκλησία από νωρίς πήρε την απόφαση να δαιμονοποιήσει το σεξ και να υποβαθμίσει το ρόλο της γυναίκας. Έτσι η Μαγδαληνή πέρασε στην ιστορία σαν πόρνη. Μόλις το 1969 η Καθολική Εκκλησία ξέμπλεξε τις Μαρίες των Ευαγγελίων.
Και οι υπόλοιποι θρύλοι; Για τα παιδιά του Ιησού, το Άγιο Δισκοπότηρο;
Είναι ακριβώς αυτό: Θρύλοι. Στη Γαλλία υπήρχε αρκετά διαδεδομένη η πεποίθηση ότι η Μαγδαληνή είχε ταξιδέψει εκεί στα μέσα του 1^ου αιώνα μ.Χ. μεταφέροντας το Άγιο Δισκοπότηρο, ενώ πολλοί Γάλλοι Βασιλείς ενθάρρυναν το μύθο της καταγωγής των Μεροβίγγειων βασιλέων από τα παιδιά της Μαρίας. Η ιστορία συναντάται ακόμα και στον Πάρσιφαλ του Βάγκνερ. Ωστόσο φυσικά δεν υπάρχει ούτε μισό στοιχείο που να επιβεβαιώνει κάτι τέτοιο.
Το συμπέρασμα τελικά ποιο είναι;

Το έχει γράψει πολύ εύγλωττα ο Βρετανός φιλόσοφος Μπέρτραντ Ράσελ: «Ιστορικά, είναι πολύ αμφίβολο ότι ο Ιησούς υπήρξε. Αλλά και να υπήρξε, το σίγουρο είναι ότι δεν ξέρουμε τίποτα γι' αυτόν».

Αυτό είναι λίγο θλιβερό.
Είναι πολύ θλιβερό. Αλλά δεν έχει και πολύ σημασία, αν το καλοσκεφτείς. Και οι δύο ξέρουμε πού θα είμαστε το Μεγάλο Σάββατο, πέντε λεπτά πριν από τα μεσάνυχτα.
Κι όταν θα μας πουν «Χριστός Ανέστη»;
Τώρα θα μπορείς να απαντήσεις «Είσαι σίγουρος;»
Βιβλιογραφία
Παγανισμός και Χριστιανική Θρησκεία - Έντουαρντ Κάρπεντερ - Περίπλους
Τα Γνωστικά Ευαγγέλια -Elaine Pagels -Ενάλιος
Τα Απόκρυφα του Κώδικα Ντα Βίντσι - Νταν Μπέρνσταϊν - Καστανιώτη
Ο Ιησούς και η Χαμένη Θεά - Timothy Freke, Peter Gandy -Ενάλιος
Η Μαρία Μαγδαληνή και το Άγιο Δισκοπότηρο -Margaret Starbird -Νέα Σύνορα
The Complete Dead Sea Scrolls in English -Penguin
Σπάζοντας τον Κώδικα Ντα Βίντσι -Έσοπτρον
Disclaimer: Οι απόψεις που παρατίθενται παραπάνω δεν αποτελούν την επίσημη γνώμη της εταιρίας, του περιοδικού, ούτε καν του ίδιου του υπογράφοντα. Ο υπογράφων είναι παρανοϊκός και δεν πρέπει να πιστεύετε τίποτα από όσα γράφει, ποτέ. Μην μας πάρετε τηλέφωνο για να διαμαρτυρηθείτε. Σας ζητάμε προκαταβολικά συγνώμη για τα πάντα.

Disclaimer: Με την παραπάνω δήλωση δεν θέλουμε με κανέναν τρόπο να προσβάλουμε τους ψυχικά ασθενείς, ή να υπονοήσουμε ότι οι ψυχικές ασθένειες και η παράνοια είναι με οποιονδήποτε τρόπο έννοιες αρνητικές και προσβλητικές για οποιονδήποτε. Και πάλι συγνώμη για όλα όσα έχουμε κάνει ποτέ.

UPDATE: Ανάμεσα στα emails που έλαβα για το συγκεκριμένο θέμα -όλα αναπάντεχα ευγενικά και πολιτισμένα- ήταν κι αυτό εδώ, που παραθέτω αυτούσιο καθώς περιέχει στοιχεία ενδιαφέροντα και επειδή θέλω να δώ πώς δείχνει το πολυτονικό στο blog μου:

Ἀγαπητέ κ. Γεωργακόπουλε,
τὶς τελευταῖες ἡμέρες διάβασα μὲ ἐνδιαφέρον καὶ προσοχὴ τὰ ἄρθρα σας «The J Files». Τὰ θέματα ποὺ θίγονται εἶναι πολλὰ καὶ σίγουρα δὲν μποροῦν νὰ συζητηθοῦν σὲ ἕνα mail. Θὰ σταθῶ ὅμως στὸ τελευταῖο ἄρθρο καὶ στὸ τμῆμα σχετικὰ μὲ τὸ κατὰ Μάρκον εὐαγγέλιο. Πράγματι ἡ σύγχρονη ἔρευνα ἀποδέχεται τὴν παλαιότητα αὐτοῦ τοῦ εὐαγγελικοῦ κειμένου σὲ σχέση μὲ τὰ κείμενα τῶν ἄλλων εύαγγελιστῶν. Ὅμως θεωρεῖ ὅτι παράλληλα ὑπῆρχε καὶ κάποιο ἢ κάποια ἄλλα πρώιμα, χαμένα σήμερα,  κείμενα (ὅπως το λεγόμενο κείμενο Q),  ἀπὸ τὰ ὁποῖα  ἄντλησαν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Λουκᾶς. (Γιὰ τὸ λεγόμενο πρόβλημα τῶν συνοπτικῶν εὐαγγελίων καὶ τῶν πηγῶν τους βλ. χαρακτηριστικὰ: Π. Τρεμπέλα, Ὑπόμνημα εἰς τὸ Κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον , Σ. Ἀγουρίδη, Εἰισαγωγὴ εἰς  τὴν Καινὴν Διαθήκην).
Τὸ  ζήτημα τοῦ τελευταίου κεφαλαίου  τοῦ εὐαγγελίου τοῦ Μάρκου εἶναι πράγματι περίπλοκο καὶ ἀπασχολεῖ τοὺς μελετητὲς αἰῶνες τώρα. Τὸ ἀδιαμφισβήτητα αὐθεντικὸ τέλος τοῦ κειμένου εἶναι πράγματι τὸ ιστ΄ (16), 1-8, ὅπου περιγράφεται ἡ ἐπίσκεψη τῶν Μυροφόρων στὸν τάφο. Στὸ κειμενό σας γράφετε: «Το πρώτο από όλα, που γράφτηκε από τον Μάρκο γύρω στο 60 μ.Χ., αναφέρεται στη ζωή του Χριστού, και κυρίως στην τελευταία του εβδομάδα, αλλά δεν αναφέρεται καθόλου στην ανάσταση. Η διήγησή του τελειώνει με τις γυναίκες που φτάνουν στον τάφο του και τον βρίσκουν άδειο, και ένας άντρας τους λέει «Ο Ιησούς δεν είναι εδώ». Και μετά οι γυναίκες φεύγουν και δεν το λένε σε κανένα».
Ὅμως τὸ κείμενο τοῦ εὐαγγελίου λέει κατὰ λέξιν: «καὶ εἰσελθοῦσαι εἰς τὸ μνημεῖον εἶδον νεανίσκον καθήμενον ἐν τοῖς δεξιοῖς περιβεβλημένο στολὴν λευκήν, καὶ ἐξεθαμβήθησαν.ὁ δὲ λέγει αὐταῖς, Μὴ ἐκθαμβεῖσθε· Ἰησοῦν ζητεῖτε τὸν Ναζαρηνὸν τὸν  ἐσταυρωμένον· ἠγέρθη, οὐκ ἔστιν ὧδε· ἴδε ὁ τόπος ὅπου ἔθηκαν αὐτόν». (ιστ΄, 5-6)Δηλάδη ὁ ἀγγελος, ὅπως ἑρμηνεύεται ἡ νεανικὴ μορφὴ  μὲ βάση καὶ τὶς διηγήσεις τῶν ἀλλων εὐαγγελιστῶν, ἀνήγγειλε σαφῶς στὶς Μυροφόρες τὴν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ. Δὲν τοὺς εἶπε μόνο «δεν είναι εδώ»! .Ἐπιπλέον σὲ ἀρκετὰ σημεία τοῦ κειμένου τοῦ εὐαγγελίου τοῦ Μάρκου γίνεται λόγος ὰπὸ τὸν ἴδιο τὸν Χριστὸ γιὰ τὴν Ἀνάστασή Του καὶ τὴν ἐμφάνιση στοὺς μαθητές Του μετὰ ἀπὸ αύτή(η’(8): 31, θ’(9), :31, ι΄(10):34, ιδ’(14):28). Ὅπότε εἶναι σαφές ὅτι καὶ στὸ εύαγγέλιο τοῦ Μάρκου ὑπάρχει ὁ ἴδιος πυρήνας τοῦ ὅλου νοήματος τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας, ποὺ βρίσκουμε κὰι στὰ ἄλλα εύαγγέλια. Ἄν τὸ ἑπόμενο τμῆμα τοῦ τελευταίου κεφαλαίου τοῦ εὐαγγελίου τοῦ Μάρκου,(ιστ’, 9-20) ὅπου περιγράφεται ἡ συνάντηση τοῦ Χριστοῦ μὲ τοὺς Μαθητές του, εἶναι τμήμα τοῦ ἀρχικοῦ κειμένου τοῦ Μάρκου  ἢ μία πρώιμη (περ. 2^ος αἰ. μ.Χ.) προσθήκη εἶναι ἕνα ζήτημα τῆς λεγόμενης φιλολογικῆς παράδοσης τοῦ κειμένου , τὸ ὁποῖο ὅμως δὲν ἐπηρεάζει τὸ δόγμα. (Γιὰ την παράδοση τοῦ κειμένου βλ. τὸ κριτικὸ ὑπόμνημα τοῦ παραπάνω κεφαλαίου στὴν ἔκδοση τῶν E. Nestle- K. Aland ὰπὸ τὴ Βιβλικὴ Ἑταρεία).
Μὲ τιμὴ
Ν. Χαροκόπος

Η προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της αφήγησης για το 1821 από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ

του Κώστα Παλούκη
δημοσιεύτηκε στην εφημ. Πριν με τον τίτλο  Κενά στην επιστολή του Αριστείδη Μπαλτά

Ο υπουργός Παιδείας Αρ. Μπαλτάς απέστειλε προς τους μαθητές επιστολή για την επανάσταση του 1821. Όντας εξαίρετος ιστορικός και κοινωνικός επιστήμονας, κατέχει σίγουρα όλη τη σχετική συζήτηση που έχει αναπτυχθεί εντός της ιστορικής επιστημονικής κοινότητας, μια συζήτηση που σε μεγάλο βαθμό έγινε εκτός της κοινωνίας. Πράγματι, λοιπόν, είναι πολύ σημαντικό να μην προωθείται από έναν υπουργό Παιδείας μια ρητορική γεμάτη εθνικές κοινοτοπίες, λατρεία των μεγάλων ηρώων, μεγαλοστομίες και κομπασμούς, πολύ δε περισσότερο γεμάτη κλασικούς ανορθολογικούς μύθους.
Αντίθετα, ο Αρ. Μπαλτάς κατορθώνει να συμπυκνώσει εκλαϊκευτικά κάποιες πολύ σημαντικές κοινές παραδεδομένες αρχές της σύγχρονης ιστοριογραφίας. Ταυτόχρονα, με την προσέγγισή του πιάνει το νήμα από τα σχολικά βιβλία της δεκαετίας του 1980, που έχουν αντικατασταθεί από διαφορετικές προσεγγίσεις. Αρχικά από μεταμοντέρνες προσεγγίσεις και στη συνέχεια από συντηρητικές εθνικιστικές προσεγγίσεις. Από αυτήν την άποψη θα λέγαμε ότι ο νέος υπουργός Παιδείας αποπειράται να χαράξει ένα προσχέδιο για το χαρακτήρα του ελληνικού έθνους διεκδικώντας να μετασχηματίσει και να καθυποτάξει ξανά τον εθνικό λόγο σε μια σύγχρονη «αριστερή ηγεμονία» αναλαμβάνοντας ίσως ανάλογο ρόλο με εκείνον του Ν. Σβορώνου, αν και από έναν πολύ πιο κομβικό κρατικό ρόλο.
Το σχήμα για το ελληνικό έθνος του Ν. Σβορώνου που υιοθετήθηκε από το ΠΑΣΟΚ του 1981 εξέφραζε μια εξελιγμένη αποκρυστάλλωση του νέου κομμουνιστικού πατριωτικού γιακωβινισμού ο οποίος κυριάρχησε τη δεκαετία του 1940, αλλά αντιστοιχούσε στη μη ριζοσπαστική και μη βίαιη μεταρρυθμιστική εκδοχή του, όταν η Αριστερά αναζητούσε ένα συμβιβασμό με ορούς ηγεμονίας. Ο Σβορώνος ενοποίησε-συνέθεσε τις δύο εχθρικές εθνικές αλληλοαποκλειόμενες πατριωτικές συνειδήσεις που αναμετρήθηκαν τη δεκαετία του 1940 καθιστώντας δυνατή και επιτρεπτή την ομαλή κατάληψη της εξουσίας.
Από αυτήν την άποψη, το κείμενο του Αρ. Μπαλτά αποτυπώνει σαφώς σε ιδεολογική κατεύθυνση δύο βασικά χαρακτηριστικά της «κυβέρνησης κοινωνικής σωτηρίας» ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ. Το πρώτο χαρακτηριστικό είναι μια άλλη, εξορθολογισμένη εθνική αφήγηση, εναλλακτική απέναντι σε εκείνη της ακροδεξιάς ρητορείας, έκφραση της κοινωνικής συμμαχίας που ανέδειξε τον ΣΥΡΙΖΑ σε κυβέρνηση. Το δεύτερο είναι το στοιχείο ενός πιο φιλολαϊκού αστικού εκσυγχρονισμού, που ουσιαστικά ευαγγελίζεται η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, δηλαδή τη σοβαρή και πραγματική ολοκλήρωση του προγράμματος των κυβερνήσεων Σημίτη. Εξάλλου μεγάλο τμήμα των στρωμάτων αυτών των διανοουμένων είχαν εμπνευστεί και συμπορευτεί περισσότερο ή λιγότερο με το όραμα του εκσυγχρονισμού.
Από την επιστολή του υπουργού Παιδείας για την 25η Μαρτίου απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά στις κοινωνικές συγκρούσεις που συνόδευσαν και καθόρισαν την ελληνική επανάσταση
Ο Αρ. Μπαλτάς αναγνωρίζει κριτικά απέναντι στους ίδιους τους θεσμούς μια πραγματικότητα, ότι δηλαδή η μνημόνευση της επανάστασης έχει καταντήσει ένας πανηγυρικός, μια ρουτίνα που φέρνει πλήξη στους νέους ανθρώπους. Έτσι, δεν θέτει ένα εθνικό καθηκοντολόγιο, μια ενοχική υποχρέωση, η μη εκπλήρωση της οποίας θα έπρεπε να προσλαμβάνεται από τους εκπαιδευτικούς ταγούς σαν μια εθνική μειοδοσία της νεολαίας οπότε και θα έπρεπε να επισείει την τιμωρία της ράβδου. Αντίθετα, θέτει το καθήκον στους ίδιους τους θεσμούς και τον εαυτό του να πείσουν για τη σημασία της «δικής μας επανάστασης». Η επανάληψη όμως του πρώτου πληθυντικού που αποτελεί και τίτλο του άρθρου, το «εμείς ο λαός», καλλιεργεί τη συνείδηση της συνέχειας, την αίσθηση ενός ομοιογενούς εθνικού χρόνου, ενσωματώνοντας σε αυτόν ένα τεράστιο εθνικό ή λαϊκό εμείς. «Εμείς» τώρα κι «εκείνοι» τότε είμαστε το ίδιο ένα και αδιαίρετο εμείς. Η επανάσταση μας ανήκει, είναι δικιά μας.
Σε αυτήν την κατεύθυνση προτείνει ακολούθως μια άλλου τύπου εξορθολογισμένη εθνική συνέχεια η οποία προκύπτει μέσα από την επαναστατική τομή και η οποία παρουσιάζεται ως η διαδικασία της γένεσης ενός λαού. Δεν παρουσιάζεται η επανάσταση σαν ακόμη μια μάχη ενός πολέμου προαιωνίων εχθρών, δύο εθνών διαμορφωμένων από συστάσεως κόσμου, αλλά ως κάτι νέο, μοντέρνο, που «φτιάχνει» κάτι καινούργιο, τον «ελληνικό λαό». Το ελληνικό έθνος δεν είναι αιώνιο, αλλά είναι ένα ιστορικό δημιούργημα με τη μορφή λαού κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες. Δεν προερχόμαστε δηλαδή από την αρχαιότητα, αλλά «αυτοφτιαχτήκαμε» μέσα από την επανάσταση. Είναι ένα ιστορικό νεωτερικό φαινόμενο που έχει συγκεκριμένη ημερομηνία γένεσης. Αυτό και μόνο το λανθάνον νόημα του περιεχομένου της επιστολής Μπαλτά είναι σίγουρα κάτι πολύ ριζοσπαστικό. Βέβαια, δεν τολμά να το διατυπώσει πιο θαρραλέα και πιο ρητά καθώς τότε θα ερχόταν σε πραγματική ρήξη. Στην πραγματικότητα απλά το υπονοεί. Αποτελεί ζητούμενο, στην περίπτωση που ερωτηθεί σχετικά με αυτό, αν θα επινοήσει κάποιο λεκτικό σχήμα το οποίο δεν θα τον εκθέσει ενσωματώνοντας στο εθνικό σχήμα τόσο το Βυζάντιο όσο και την αρχαιότητα. Ωστόσο φροντίζει να μην το κάνει ενώ θα μπορούσε εύκολα να χρησιμοποιήσει την έννοια της εθνικής αφύπνισης, σύμφωνα με την οποία το έθνος «κοιμόταν» μέχρι που «ξύπνησε» ξαναβρίσκοντας την ελληνική αυτοσυνειδησία του. Η εθνική συνέχεια λοιπόν υπάρχει, αλλά μόνο για 200 χρόνια μετά την επανάσταση. Πριν τα πράγματα ήταν αλλιώς, δεν μας λέει πώς. Εξάλλου μια επιστολή είναι, δεν μπορεί να πραγματευτεί κάτι τόσο «δύσκολο».
Το επίσης σημαντικό στοιχείο στον προσδιδόμενο χαρακτήρα της επανάστασης είναι τα πολιτικά χαρακτηριστικά της καθολικής ρήξης του νέου με το παλιό, καθώς η επανάσταση παρουσιάζεται να «κλόνισε συθέμελα καθεστώτα, ιεραρχίες, αυτοκρατορίες και συνειδήσεις». Η ίδια η έννοια της επανάστασης αποκτά δηλαδή ένα θετικό γενικά πρόσημο. Ο κλωνισμός των καθεστηκυίων τάξεων αναδεικνύεται ως κάτι γενικά «καλό». Επίσης, η επανάσταση παρουσιάζεται όχι σαν ένα ελληνικό γεγονός, αλλά ως ένα ευρωπαϊκό και εντέλει οικουμενικό γεγονός. Εντάσσεται στην παγκόσμια παράδοση του Διαφωτισμού, ο οποίος ακριβώς γέννησε τα ριζοσπαστικά προτάγματα της αμφισβήτησης, της ρήξης των παλιών καθεστώτων μέσα από τους αγώνες των ανθρώπων για τις σύγχρονες ουτοπίες με στόχο έναν «κόσμο ισότητας, αδελφότητας και ελευθερίας». Οι λαοί λοιπόν δεν είναι παρατηρητές των εξελίξεων σαν πιόνια στη σκακιέρα των ηγετών, αλλά συνειδητοί παραγωγοί των πολιτικών γεγονότων. Ως εκ τούτου η επανάσταση αυτή έχει πολιτική ιδεολογία και αυτή είναι τα δημοκρατικά προτάγματα της αυτοσυνειδησίας, της λαϊκής κυριαρχίας, της εθνικής ανεξαρτησίας, της δημοκρατίας, του διεθνισμού και της σύγκρουσης με το φεουδαλικό οθωμανικό παλαιό καθεστώς. Οι εχθροί δεν είναι οι Έλληνες και οι Τούρκοι, αλλά η αστική εθνική δημοκρατία των ίσων πολιτών και των ίσων δικαιωμάτων απέναντι σε ένα θρησκευτικό μεσαιωνικό καθεστώς. Ίσως το πιο σημαντικό και ριζοσπαστικό στοιχείο στην επιστολή γενικά είναι ο τρόπος που παρουσιάζει τη διαδικασία της αυτοσυγκρότησης του ίδιου του λαού ως υποκειμένου που διεκδικεί μέσα από τις δημοκρατικές διαδικασίες την πολιτική αυτοκυβέρνηση και ανεξαρτησία. Έτσι, η διαδικασία της λαογένεσης/εθνογένεσης συνδέεται άρρηκτα με τις ίδιες τις νεωτερικές, δημοκρατικές δομές.
Τέλος, το ίδιο το περιεχόμενο που αποδίδει στο λαό/έθνος έχει ένα διεθνιστικό περιεχόμενο, αφού εδράζεται στα γνωστά λόγια του Ρήγα. Εδώ βέβαια θα χρειαζόταν περισσότερη προσοχή γιατί ο Ρήγας φανταζόταν να μετασχηματίζεται επαναστατικά η ορθόδοξη χριστιανική κοινότητα, να μετασχηματίζεται σε κοσμική εθνική λαότητα με την ισότιμη συμμετοχή όλων των λαοτήτων. Σε αυτή την νέα κοσμική εκδοχή του Ρουμ Μιλέτ όμως η ελληνικότητα θα είχε τον πρώτο λόγο. Αλλά προφανώς ένα διάγγελμα δεν αποσκοπεί σε τέτοιες, θα λέγαμε, λεπτομέρειες.
Προφανώς η ανάγνωση της Επανάστασης του 1821 ενέχει ένα μήνυμα. Το μήνυμα είναι ουσιαστικά η ανάγκη για μια νέα πολιτική ανεξαρτησία, για μια νέα ρήξη και τη σημερινή δυνατότητα για ένα πολυπολιτισμικό ελληνικό έθνος μέσα στο οποίο και κάτω από την ηγεμονία του ελληνικού λαού θα συνυπάρχουν ισότιμα όλοι. Από αυτή την άποψη, ορίζει το περιεχόμενο του σύγχρονου αριστερού πατριωτικού γιακωβινισμού. Η βασική ενοποιητική ενότητα είναι ο λαός, ο οποίος μπορεί να υψώνεται στο επίπεδο του έθνους. Πραγματικά ο Αρ. Μπαλτάς ξαναφέρνει ανανεωμένο το σχήμα του αντιστασιακού έθνους του Νίκου Σβορώνου. Σε κάθε περίπτωση πρόκειται για μια προοδευτική δημοκρατική ριζοσπαστική ανάγνωση της Επανάστασης του 1821 σε πλήρη αντίθεση με τις αναγνώσεις από αντιδραστικούς «φιλελεύθερους» αστούς διανοούμενους, όπως ο Θάνος Βερέμης, ή κλασικούς ακροδεξιούς εθνικιστές.
Ο ίδιος ο τίτλος της επιστολής «Εμείς ο λαός…» θέτει ξανά στο επίκεντρο μια έννοια, δηλαδή το λαό, που οι ίδιοι οι κοσμοπολίτες αριστεροί διανοούμενοι του ΣΥΡΙΖΑ είχαν εξοβελίσει τη δεκαετία του 1990 και του 2000 στο όνομα των πολλαπλών ταυτοτήτων, αλλά και σαν «πλαδαρό και ευλύγιστο μέχρι ξεχειλώματος νοητικό κατασκεύασμα» ή «κάτι το ιδεατό, μια εξαϋλωμένη παράσταση», «γεμάτη λεπτές μεταφυσικές αποχρώσεις». Με αυτόν τον τρόπο επαναφέρει και επαναδιατυπώνει ό,τι με μίσος για δύο δεκαετίες αποκηρύσσανε. Ταυτόχρονα επαναφέρει, αν και περισσότερο προσεκτικά, την έννοια του έθνους, στην οποία το μεγαλύτερο μέρος του διανοητικού κορμού του ΣΥΡΙΖΑ, οι πανεπιστημιακοί ιστορικοί, είχαν ασκήσει δριμύτατη κριτική και είχαν αποδομήσει.

Δεν είναι τυχαία λοιπόν η κριτική που ασκείται στην επιστολή του Μπαλτά μέσα από το αντιδραστικό ιδεολογικό κατασκεύασμα του «εθνικολαϊκισμού», μια κριτική που καταδεικνύει τον συντηρητικό και ταξικό χαρακτήρα της αποδομιστικής σχολής. Συγκεκριμένα γράφει ο Ηλίας Κανέλλης στο http://metarrythmistes.gr: «Ο λαός του Αρ. Μπαλτά είναι ό,τι το έθνος του Πάνου Καμμένου. Μια κατασκευή ομοιογενής και περιούσια, με στρατιωτική δομή, έτοιμη να πολεμήσει εναντίον κακών, αντιπάλων, εχθρών. Τώρα το ξέρω καλά: η Αριστερά των παρελάσεων είναι η ίδια με τη Δεξιά των παρελάσεων. [….] Ο λαός του Αρ. Μπαλτά είναι ένα σχήμα λόγου πάνω στο οποίο στηρίζονται ιδεολογίες όχι ανοιχτής κοινωνίας αλλά ολοκληρωτισμού».
Από την άλλη δέχεται την κριτική του Γιώργου Καραμπελιά στο http://ardin-rixi.gr μέσα από το άλλο αντιδραστικό ιδεολογικό κατασκεύασμα, τον «εθνομηδενισμό». Ο Καραμπελιάς είναι ένας από τους πλέον συνεπείς εκπροσώπους του παλιού «αριστερού πατριωτικού γιακωβινισμού», όπως αυτός εκφραζόταν μέχρι το 1989 κάτω από το σχήμα του Σβορώνου. Αυτή όμως η «συνέπεια» τον έχει εδώ και πολλά χρόνια οδηγήσει στο στρατόπεδο της εθνικιστικής αντίδρασης. Ο εθνικιστής Καραμπελιάς, αφού ειρωνεύεται τα λόγια του υπουργού πως το 1821 μπορεί να επιφέρει πλήξη στους έλληνες μαθητές, κατηγορεί τον Μπαλτά γιατί παρουσιάζει την επανάσταση μόνο πολιτική και όχι εθνική, όπως και γιατί δεν αναγνωρίζει τη διαμορφωμένη οντότητα του ελληνικού έθνους ήδη από την περίοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Καμιά αναφορά στο κοινωνικό περιεχόμενο του 1821 και το ρόλο των Ευρωπαίων
Πράγματι όμως μπορεί κανείς να ασκήσει κριτική στα ίδια τα νοήματα, αλλά μπορεί και στις αποσιωπήσεις. Πρώτα απ’ όλα απουσιάζει μια κοινωνική και ταξική οπτική της επανάστασης, η λεγόμενη συζήτηση για τον κοινωνικό χαρακτήρα της. Ποιός ήταν ο ρόλος των αστών διανοουμένων, των οπλαρχηγών, της εκκλησίας; Πώς και για ποιους λόγους κινητοποιήθηκε ο λαός; Προφανώς πρόκειται για μια επανάσταση εθνική και αστικοδημοκρατική, όχι επειδή υπήρχε συγκροτημένη και λειτουργούσε μια αστική τάξη η οποία επαναστάτησε, αλλά γιατί ριζοσπαστικά αστικά στρώματα, στρώματα αστών διανοουμένων και στρώματα οπλαρχηγών και εκκλησιαστικών είχαν μέσω της Φιλικής Εταιρίας υιοθετήσει μια εθνική δημοκρατική και αστική ρητορική και φαντάζονταν τη συγκρότηση ενός άλλου τύπου κράτους. Ταυτόχρονα, όμως υπήρχε και ένα περισσότερο ρητό ή και λανθάνον κοινωνικό πρόταγμα, μια λαϊκή ελπίδα, δηλαδή ότι η γη θα μοιραζόταν στους αγρότες και τους κτηνοτρόφους. Και αυτό προκύπτει από την κήρυξη της σουλτανικής γης σε εθνική γη, δηλαδή σε δημόσια. Πρόκειται ίσως για μια από τις πιο ριζοσπαστικές, επαναστατικώ δικαίω εθνικοποιήσεις σε όλο τον κόσμο. Η αδυναμία της νέας ολιγαρχίας που επικράτησε αργότερα να οικειοποιηθεί τις λεγόμενες εθνικές γαίες δείχνει πως το κοινωνικό αυτό μήνυμα είχε πολύ μεγάλες ρίζες και δεν ήταν εύκολο χωρίς αναταραχές η δημόσια περιουσία να περάσει σε νέους μεγάλους γαιοκτήμονες. Το αίτημα παρέμεινε αναλλοίωτο μέχρι την Επανάσταση του 1862.
Αυτή η αποσιώπηση του κοινωνικού ζητήματος στην επιστολή Μπαλτά δεν είναι προφανώς τυχαία. Γιατί εάν προστεθεί στο ριζοσπαστικό «μείγμα», τότε η έννοια «λαός» με την έννοια «έθνος» δεν είναι ακριβώς ισοδύναμες, αφού εμφανίζεται το ταξικό πρόσημο. Συνεπώς σε μια τέτοια περίπτωση η έννοια του ταξικού θα εισβάλει θέτοντας εκ των πραγμάτων και στο παρόν αντίστοιχα ερωτήματα, τα οποία εξοβελίζονται τελικά από την ίδια την κυβέρνηση στις ίδιες τις διαβουλεύσεις με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Αλλά ακόμα και η ίδια η έννοια «εθνικό» θα λάμβανε ένα διαφορετικό πιο ριζοσπαστικό περιεχόμενο. Το επαναστατικό μήνυμα λοιπόν από το 1821 δεν πρέπει να είναι τόσο ριζοσπαστικό στις κοινωνικές συνυποδηλώσεις του, ας μείνει μόνο στις πολιτικές.
Επιπλέον απουσιάζει εντελώς ο ρόλος των ευρωπαϊκών δυνάμεων της εποχής: ο τρόπος που η λεγόμενη Ιερά Συμμαχία είδε και αντιμετώπισε την επανάσταση ως εχθρικό και επικίνδυνο γεγονός. Ακόμα και η διαδικασία της μετατόπισης των εθνικών κρατών δεν έγινε παρά μέσω της οικονομικής διείσδυσης και της οικονομικής υποτέλειας. Δεν είναι τυχαίο ότι η αναγνώριση του ελληνικού κράτους ταυτίστηκε με το δανεισμό από την Αγγλία. Ο θεμέλιος λίθος του νεοελληνικού κράτους είναι το ίδιο του το χρέος απέναντι στις Μεγάλες Δυνάμεις, που πια είναι οι δανειστές του. Η ένταξη της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή οικογένεια δεν γίνεται χωρίς τίμημα αλλά με όρους καθαρά οικονομικής υποτέλειας και άρα πολιτικής εξάρτησης. Και οι ίδιοι οι επαναστάτες μπροστά στον κίνδυνο της συντριβής επέλεξαν αυτόν το δρόμο χαράζοντας το μέλλον της χώρας.
Δεν θα ήταν επίκαιρη μια τέτοια μνεία στο διάγγελμα του υπουργού; Προφανώς δεν είναι τυχαία η απουσία. Η Ελλάδα, σύμφωνα με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, ανήκει στη μεγάλη ευρωπαϊκή οικογένεια, την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Ευρώπη των λαών. Αυτή είναι καταστατικά δημοκρατική και προοδευτική. Δεν μπορεί λοιπόν να αμφισβητηθεί αυτός ο χαρακτήρας. Εξάλλου και ο Αλ. Τσίπρας θεωρεί την πολιτική της λιτότητας παρέκκλιση από τις αρχές της Ευρώπης. Εδώ θα πρέπει να υπογραμμίσουμε τα λόγια του πρωθυπουργού στο αντίστοιχο διάγγελμα τα οποία τονίζουν το χαρακτήρα της ελληνικής επανάστασης πρωτίστως ως ευρωπαϊκό γεγονός. Στην πράξη όμως η ελληνική επανάσταση ήταν μια αντιευρωπαϊκή πράξη, μια πράξη ρήξης με τον ευρωπαϊσμό της Ιεράς Συμμαχίας, και μπόρεσε να γίνει αποδεκτή μόνο μέσα από την υποταγή της στον εναγκαλισμό της σε μια Ευρώπη του οικονομικού ιμπεριαλισμού. Εντυπωσιάζει λοιπόν το γεγονός ότι μια τόσο σημαντική και επίκαιρη παράμετρος δεν είναι «ορατή».
Τέλος, εξαφανίζεται και το αποτέλεσμα αυτής της οικονομικής υποταγής στην Αγγλία μέσω του χρέους, που ήταν η πολιτική ήττα της επανάστασης μέσω της επιβολής του Όθωνα και συγκεκριμένα μιας ελέω θεού μοναρχίας. Επίσης, αυτή θα ήταν μια εξίσου επίκαιρη παράμετρος ενός αντιγερμανικού νοήματος στην κατάληξη της επανάστασης -έστω και τραβηγμένου από τα μαλλιά- αφού εύκολα θα μπορούσε να συνδυαστεί με τη σύγκρουση με τους γερμανούς μερκελιστές. Αλλά βέβαια οι συνομιλίες στο Βερολίνο με την Άνγκ. Μέρκελ είχαν τέτοια επιτυχία που δεν θα ήταν πρέπον να επισκιαστούν με «ατυχείς δηλώσεις».

ΥΓ: δεν θα επέλεγα αυτόν τον τίτλο.... αλλά το περιεχόμενο είναι όλο δικό μου..... στο Πριν συνήθως δεν σε ρωτάνε για τον τίτλο.... προφανώς και δεν είμαι εγώ αυτός που θα υποδείξει τα "κενά" κάποιου άλλου και πολύ περισσότερο ενός ιστορικού αυτού του διαμετρήματος, όπως του κ. Μπαλτά ωστόσο μπορεί κανείς να ασκήσει κριτική για το πως ανασυγκροτείται η αφήγηση του κράτους για το 1821... και αυτό επειχειρώ να κάνω

Ξένια Μαρίνου, Αστικός Τύπος και ελληνικές συμμετοχές στον γαλλοπρωσικό πόλεμο και την Παρισινή Κομμούνα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ ΣΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ:http://www.kapsimi.gr/anazitontas-odofragmata

Δείτε τα περιεχόμενα, μέρος της εισαγωγής και το οπισθόφυλλο: http://www.kapsimi.gr/anazitontas-odofragmata-biblio-deigma-0

"Μέχρι της χθες εκάλει τον Έλληνα εργάτην εις την Γαλλίαν η ευγνωμοσύνη. […]Σπεύσατε όσοι δύνασθε. Εκεί μάχεται η ανθρωπότης με την αυθαιρεσίαν, μάχεται η πρόοδος με τον Μεσαίωνα. […] Λάβετε έν όπλον και σπεύσατε -άνευ ουδεμίας εντεύθεν απαιτήσεως- όπως έπραξαν οι προπορευθέντες αδελφοί. […] Σπεύσατε όσον τάχιον διότι εις την Γαλλίαν ο πόλεμος δεν είναι εθνικός· είνε της ανθρωπότητος όλης· είνε ιερός. Σας καλεί το καθήκον."
(εφημερίδα «Αστήρ», αρ. 25/ 19-10-1870)

Οι συναντήσεις διεθνών επαναστατών στην Ελλάδα το καλοκαίρι του 1870, το κίνημα των ελλήνων εθελοντών στο πλευρό της Γαλλίας κατά τον γαλλοπρωσικό πόλεμο, η συνεργασία ελληνικών και γαλλικών μασονικών στοών για τη συνδρομή του γαλλικού μετώπου, οι τοποθετήσεις των συντακτών σημαντικών αθηναϊκών εφημερίδων και ένα δημοσιογραφικό σκάνδαλο συγκροτούν το ιδιαίτερο ελληνικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο έρχεται να ενταχθεί η είδηση για το ξέσπασμα της Παρισινής Κομμούνας τον Μάρτιο του 1871.

Ο ακήρυχτος πόλεμος των αθηναϊκών εφημερίδων εξελίσσεται στη σκιά της επανάστασης του Παρισιού και κορυφώνεται κατά τη διάρκεια της καταστολής της.Από τις σελίδες τους θα παρελάσουν ιστορικές στιγμές της γαλλικής μητρόπολης, με αλήθειες, ψέματα και άφθονη κυβερνητική προπαγάνδα. Οι ελληνικές συμμετοχές στην Παρισινή Κομμούνα προκαλούν αμηχανία στην Αθήνα του 1871 και μπαίνουν στο περιθώριο της επικαιρότητας.
Το βιβλίο της Ξένιας Μαρίνου "Αναζητώντας οδοφράγματα. ΑστικόςΤύπος και ελληνικές συμμετοχές στον γαλλοπρωσικό πόλεμο και την Παρισινή Κομμούνα," που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΚΨΜ, εξετάζει τις παραπάνω πτυχές στα θυελλώδη χρόνια 1870-1871.

Σχέδιο εξωφύλλου: Dino Battaglia
Επιμέλεια: Χρήστος Λούκος
ISBN: 978-618-5156-00-8
Ημερομηνία έκδοσης: Φεβρουάριος 2015
Σελίδες: 408
Στοιχεία έκδοσης: χαρτόδετο 17

-- 

το 61ο τεύχος του περιοδικού Τα Ιστορικά

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Περιοδικό ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ 61

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Περιοδικό ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ 61

Σάββατο, 14 Φεβρουαρίου στις 12:30 μ.μ.

Κυκλοφόρησε, από τον εκδοτικό οίκο Μέλισσα, σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη, το 61ο τεύχος του περιοδικού Τα Ιστορικά, που διευθύνουν ο Σπύρος Ασδραχάς, ο Άγγελος Δεληβορριάς και ο Βασίλης Παναγιωτόπουλος.
Με ένα πλούσιο αφιέρωμα –«Αναφορά στον Σπύρο Ασδραχά»– ξεκινά το νέο τεύχος του περιοδικού. Φίλοι, μαθητές και ομότεχνοι, ο Τριαντάφυλλος Σκλαβενίτης, ο Δημήτρης Τσερές, η Σεβαστή Λάζαρη, ο Δημήτρης Αρβανιτάκης, ο Νίκος Ξυδάκης, ο Νίκος Θεοτοκάς, ο Νίκος Κοταρίδης, η Ελευθερία Ζέη, ο Βαγγέλης Πρόντζας, η Ρόδη Σταμούλη, ο Νίκος Καραπιδάκης, ο Αντώνης Λιάκος, η Λίζυ Τσιριμώκου και ο Θανάσης Βασιλείου γράφουν για το έργο και τις επιστημονικές και πολιτικές παρεμβάσεις του Σπύρου Ασδραχά. Ακολουθούν οι μελέτες του Κώστα Παλούκη για τους αναπήρους πολέμου την περίοδο 1912-1922, της Γεωργίας Μαυρογόνατου για τον θεσμικό τεχνικό εκσυγχρονισμό στο πεδίο των υδραυλικών έργων κατά τον Μεσοπόλεμο, του Χρήστου Ηλιάδη σχετικά με τις ανταγωνιστικές προσεγγίσεις για τη δράση των μειονοτικών ιδρυμάτων στη Θράκη τα χρόνια 1945-1951 και του Πέτρου Πετράτου για τους Κεφαλονίτες ριζοσπάστες. Ο Νίκος Ποταμιάνος, η Βούλα Βερράρου και ο Δημήτρης Αρβανιτάκης συζητούν καίρια θέματα της σύγχρονης ιστοριογραφίας, ενώ ζητήματα δεοντολογίας ως προς την εκπαιδευτική και την αρχειακή πολιτική θέτουν η Έφη Αργυρού, η Σεβαστή Λάζαρη και η Έφη Αβδελά. Το τεύχος συμπληρώνεται με βιβλιοκρισίες και παρουσιάσεις πρόσφατων εκδόσεων (Ρίκα Μπενβενίστε, Λουκία Δρούλια, Μιχάλης Ν. Μιχαήλ, Βασίλης Γ. Μανουσάκης).
Το ευρετήριο περιεχομένων του συνόλου των τευχών του περιοδικού είναι προσιτό σε κάθε ενδιαφερόμενο, στον δικτυακό τόπο του εκδοτικού Μέλισσα και του Μουσείου Μπενάκη (www.melissabooks.com και www.benaki.gr)